Geïnterneerden in de cel zonder zorg: Hof van Beroep Gent fluit Belgische Staat terug ⚖️
Een geïnterneerde persoon die maandenlang in een gewone gevangeniscel vastzit zonder de nodige psychiatrische zorg, ziet zijn mensenrechten geschonden. Dat oordeelde het Hof van Beroep te Gent op 17 september 2026. Het hof besliste dat het agressieve gedrag van een psychotische man in de cel geen excuus is om hem opvang te weigeren, maar juist het rechtstreekse gevolg is van een gebrek aan behandeling.
📌 Wat was er aan de hand?
De zaak draait om I.W., een man die in 2024 door het hof van beroep twee keer onder de maatregel van internering werd geplaatst na een reeks strafbare feiten (onder meer diefstal met geweld, slagen en brandstichting in zijn cel).
I.W. vluchtte op jonge leeftijd uit Afghanistan nadat meerdere familieleden door de Taliban werden vermoord. Hij kampt met een paranoïde psychose, een ernstig trauma en een verslavingsproblematiek.
Hoewel de rechter en de Kamer voor de Bescherming van de Maatschappij (KBM) oordeelden dat hij dringend nood heeft aan een behandeling in een beveiligde psychiatrische instelling (zoals een FPC of medium security centrum), bleef hij opgesloten in de gewone gevangenis van Gent.
🌀 De neerwaartse spiraal in de gevangenis
In de gevangenis liep het volledig mis:
- Gebrek aan psychiatrische zorg: Er was een structureel tekort aan psychiatrische begeleiding op de afdeling.
- Escalatie en tuchtsancties: Doordat I.W. niet de juiste behandeling kreeg, stapelden de tuchtrapporten (agressie, geluidsoverlast, conflicten met cipiers) zich op.
- Wanhoopsdaden: Na meningsverschillen over gedwongen medicatie-injecties dronk hij een fles shampoo op, wat leidde tot een spoedopname in het ziekenhuis.
- Geen opvangplek: Verschillende psychiatrische centra weigerden hem op te nemen, precies vanwege zijn tuchtincidenten in de cel en de onzekerheid over zijn verblijfsvergunning.
I.W. stapte daarop naar de kortgedingrechter om zijn overplaatsing naar een zorginstelling af te dwingen. De eerste rechter wees zijn eis echter af met de redenering dat "het zijn eigen schuld was" dat hij geen opvangplek vond door zijn slechte gedrag. I.W. ging tegen die uitspraak in hoger beroep.
🏛️ Wat besliste het Hof van Beroep te Gent?
Het Hof van Beroep te Gent vernietigde de beslissing van de eerste rechter en gaf I.W. over de hele lijn gelijk:
- Het gedrag is het gevolg, niet de oorzaak 💡
Het hof stelde scherp dat het opstandige en agressieve gedrag van I.W. niet tegen hem gebruikt mag worden. Dit gedrag is immers het directe gevolg van het feit dat een psychotische man wordt opgesloten in een stressvolle gevangenisomgeving zonder therapeutische omkadering. - Overschrijding van de 'redelijke termijn' (EVRM) ⏱️
Volgens het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM, art. 3 en 5) mag een geïnterneerde enkel voor een korte, redelijke overgangsperiode (maximaal 4 tot 6 maanden) in een gevangenis verblijven in afwachting van een zorgplek. I.W. zat op het moment van de uitspraak al meer dan twee jaar ononderbroken vast in een cel. - Geen verschuiling achter structurele tekorten 🛑
De Belgische Staat mag zich niet verschuilen achter het structurele plaatsgebrek in de forensische zorg. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) heeft België al meermaals veroordeeld voor het opsluiten van geïnterneerden in gewone gevangenissen.
⚖️ Het Besluit van de Rechter
Het Hof van Beroep te Gent veroordeelde de Belgische Staat (FOD Justitie) tot het volgende:
- Verplichte overplaatsing: De overheid krijgt 45 dagen (na betekening van het arrest) de tijd om I.W. over te brengen naar een aan zijn noden aangepaste zorginstelling.
- Dwangsom: Indien de Staat dit niet tijdig uitvoert, moet zij een dwangsom betalen van € 100 per dag vertraging (tot een maximum van € 100.000).
📊 Overzicht van de Uitspraak
| Kenmerk | Details |
|---|---|
| Instantie | Hof van Beroep Gent (1e Kamer, burgerlijke zaken) |
| Datum arrest | 17 september 2026 |
| Rolnummer | 2026/RK/18 |
| Kernmaterie | Interneringsrecht, mensenrechten (Art. 3 & 5 EVRM), kort geding |
| Einduitspraak | Vordering geïnterneerde gegrond; bevel tot overplaatsing + dwangsom |
