Integraal verslag Commissie Justitie - 16 september 2026
1. Actualiteitsdebat over de overbevolking en de staking in de gevangenissen.
De minister van Justitie bevestigt de ernstige overbevolking (13.604 gedetineerden voor 11.388 plaatsen) en de vaststellingen uit het CPT-rapport. Het compromisakkoord van 20 maart 2026 omvat noodmaatregelen zoals elektronisch toezicht, vervroegde invrijheidstelling en snellere verwijdering van gedetineerden zonder verblijfsrecht (al meer dan 1.200 dit jaar). Daarnaast worden ruim 200 extra plaatsen gecreëerd (Olen, Hamme, capaciteitsverhoging DBFM), worden 300 modulaire units geplaatst in bestaande instellingen (Hasselt, Leuven, Brugge, Paifve, Ittre/Andenne), opent de nieuwe gevangenis in Antwerpen, en komen er vier nieuwe transitiehuizen en 90 extra zorgplaatsen in 2027. Sinds 18 juli 2026 geldt bovendien de gegarandeerde minimale dienstverlening vanaf de eerste stakingsdag.
2. Een rechtsvordering tegen de Belgische Staat wegens een onrechtmatige opname in een politiedatabank.
Een werkgroep bereidt wetswijzigingen voor naar aanleiding van het arrest van het Hof van Justitie van de EU van 16 november 2023. Rechtstreekse toegang voor burgers tot hun eigen persoonsgegevens in politiedatabanken wordt de algemene regel, behoudens beperkte uitzonderingen, met een aanvullende controle door het Organe de contrôle de l'information policière (COC). Ook wordt een nieuw automatisch archiveringssysteem uitgewerkt in lijn met het nieuwe Strafwetboek.
3. De alarmkreet van Fidex met betrekking tot de gevangenis van Haren.
De administratie heeft het initiatief genomen om een overleg met de vzw Fidex te organiseren. Om de werkomstandigheden en de veiligheid van externe dienstverleners in de gevangenis van Haren te waarborgen, heeft de Inspectie van Financiën de bestelling goedgekeurd van 134 DECT-communicatietoestellen en 5 nieuwe alarmknoppen voor noodsituaties.
4. De trage werking van de Vlaamse Kamer voor de Bescherming van de Maatschappij.
De wachtlijsten bij de forensisch psychiatrische centra van Gent en Antwerpen tellen 242 geïnterneerden door een algemeen tekort aan forensische zorgcapaciteit. In overleg tussen Justitie, Volksgezondheid en Asiel en Migratie werd een actieplan geïnterneerden opgesteld dat inzet op bijkomende externe zorgcapaciteit, versterking van mobiele teams, evaluatie van de interneringswetgeving en een versnelde terugkeer van geïnterneerden zonder verblijfsrecht.
5. Russische spionageactiviteiten in Brussel.
Sinds 2022 is er sprake van een intensivering van Russische hybride activiteiten (cyberaanvallen, sabotage, desinformatie, beïnvloedingsnetwerken). Het personeelskader van de Staatsveiligheid (VSSE) is sinds 2021 bijna verdubbeld. Er vindt continue informatie-uitwisseling plaats binnen Europese en internationale samenwerkingsplatforms en NAVO/EU-structuren. Het specifieke dossier uit het persartikel maakt het voorwerp uit van een lopend gerechtelijk onderzoek door het federaal parket.
6. De federale middelen voor de justitie.
De personeelsbezetting bij het parket van Brussel (95%) en de rechtbank van eerste aanleg (99% Franstalig, 91% Nederlandstalig) wordt nauw opgevolgd. Openstaande vacatures werden in juli 2026 gepubliceerd, met verwachte benoemingen in januari 2027. Via het impulsplan worden bijkomende middelen vrijgemaakt (€ 8 miljoen voor het openbaar ministerie en € 12 miljoen voor de zittingsmagistratuur) die door de Kolleges worden verdeeld.
7. De budgettaire en personele middelen voor het toekomstige nationaal financieel parket.
In de initiële begroting 2026 is beslist een zelfstandige financiële sectie op te richten binnen het federaal parket onder leiding van een federaal magistraat, geflankeerd door 10 gespecialiseerde financiële magistraten en fiscale ambtenaren. Daarnaast is voor de federale gerechtelijke politie een uitbreiding met 130 financiële speurders voorzien, waarvan reeds 85 betrekkingen zijn ingevuld.
8. De ongerustheid over de exploitatieovereenkomst voor het Justitiagebouw.
De Justitia-site is de enige infrastructurele voorziening in België die geschikt is voor grootschalige processen met verhoogde veiligheidsrisico's. Taskforces werken samen met de rechterlijke orde en de Regie der Gebouwen om de continuïteit en het strategisch beheer van het gebouw op korte, middellange en lange termijn te garanderen.
9. De situatie van de Brusselse vredegerechten.
In het kanton Brussel-Hoofdstad zijn 17 van de 19 vredegerechten bezet met een titularis-vrederechter (2 vacatures gepubliceerd in juli 2026). Voor het griffiepersoneel zijn 40 selectieprocedures opgestart om het kantonale tekort aan statutaire griffiers aan te pakken. Momenteel werken de helft van de Brusselse griffies 2 à 3 namiddagen achter gesloten deuren na een formeel bevelschrift om de werklast te verwerken. Het project 'Let's Build' brengt alle gerechtsgebouwen en hun toegankelijkheid in kaart.
10. Het tekort aan griffiers en de toegang tot de justitie in Nijvel.
Bij de rechtbank van eerste aanleg Waals-Brabant zijn 24 van de 25 griffiers benoemd. De tijdelijke sluitingsmaatregel van de burgerlijke en familierechtbank werd genomen door de korpschef om de essentiële opdrachten tijdens vakantie- en ziekteperiodes te garanderen. Onbepaalde-duurcontracten werden goedgekeurd of verlengd, en bijkomende vacatures worden opgenomen in het vacatureplan van november. Met het Kollege van hoven en rechtbanken wordt gewerkt aan een vervangingsbeleid voor langdurig zieken.
11. Het ontbreken van een orgaan dat gevallen van discriminatie op grond van taal behandelt.
Artikel 29 §2 van de Antidiscriminatiewet van 2007 is nog niet uitgevoerd om een specifiek taalorgaan aan te wijzen. Wel is in 2019 het Federaal Instituut voor de Bescherming en de Bevordering van de Rechten van de Mens (IFDH) opgericht met een algemene bevoegdheid inzake mensenrechten. Burgers kunnen daarnaast een beroep doen op het bestuurlijk toezicht of op de burgerlijke en strafrechter. De aanwijzing van een specifiek orgaan behoort tot de bevoegdheid van de minister van Gelijke Kansen.
12. De voorbereiding van de rechtscolleges op de inwerkingtreding van het nieuwe Strafwetboek.
Het Instituut voor Gerechtelijke Opleiding (IGO) organiseerde een gestructureerd opleidingstraject voor het nieuwe Strafwetboek met meer dan 5.030 deelnames en 1.940 unieke magistraten en personeelsleden, aangevuld met online modules (1.768 raadplegingen) en externe opleidingen (956 deelnames). Het College van procureurs-generaal heeft een algemene omzendbrief uitgevaardigd met interpretatierichtlijnen en een intranetplatform met rechtspraak opgezet.
13. Het nihilistisch extremisme waarbij minderjarigen online geviseerd worden.
In de gemeenschappelijke gegevensbank TER staan momenteel 6 personen geregistreerd voor nihilistisch extremisme, en inlichtingendiensten identificeerden een dertigtal personen met een link naar België. Dossiers rond minderjarigen worden behandeld door de jeugdsecties van lokale parketten of het federaal parket bij een terroristisch oogmerk. OCAM heeft een informatiebrochure verspreid naar scholen en partners, en er wordt opgetreden via de Digital Services Act (DSA) en de TCO-verordening.
14. De aanpak van gsm-gebruik in de gevangenissen en in beslag genomen mobiele telefoons.
De aanpak omvat mobiele detectietoestellen, regelmatige sweepingacties door Celops en de politiedienst DACH met IT-speurhonden, en het gebruik van stoorzenders (jammers, waaronder vaste installaties in Haren, Antwerpen en hoogbeveiligde afdelingen). In beslag genomen telefoons leiden tot tuchtprocedures en de gegevens worden stelselmatig gedeeld met de politie en VSSE voor onderzoek naar georganiseerde misdaad of terrorisme.
15. Het ontslag van een medewerker van de FOD Justitie na een veroordeling wegens verduistering.
Een in 2018 bij Justitie wegens tuchtfeiten ontslagen ambtenaar kon bij de FOD Financiën in dienst treden omdat het Rijksambtenarenstatuut een heraanwervingsverbod van 3 jaar enkel voorschrijft binnen dezelfde aanwervende dienst. Bij indiensttreding geldt een algemene screening van het strafregister via BOSA en een specifieke veiligheidsverificatie voor penitentiair personeel. Een uniforme screening over alle FOD's heen wordt niet opportuun geacht omdat elke overheidsdienst eigen risico-evaluaties moet maken.
16. De weigering om conclusies en stukken in strafzaken per e-mail neer te leggen.
E-mail is krachtens artikel 742 van het Gerechtelijk Wetboek geen wettelijk neerleggingskanaal; het verplicht de griffie tot afdrukken, vergelijken en opnieuw inscannen, wat tot dubbel werk leidt. De prioriteit ligt bij het afwerken van de koninklijke besluiten voor het centraal register en elektronische communicatie, het uitbreiden van JustDeposit naar strafzaken en de verdere uitrol van JustConsult.
17. De toekomst van de gevangenis van Vorst en van Sint-Gillis.
Het terrein van de gevangenis van Vorst is overgedragen aan de Regie der Gebouwen. Voor Sint-Gillis is beslist de werking te verlengen tot uiterlijk eind 2035 om de overbevolking op te vangen, waarbij de Regie gefaseerde renovatiewerken voorbereidt. De Franstalige en Duitstalige balies (OBFG) vorderden dwangsommen en legden bewarend beslag op de site van Vorst; hierover lopen twee gerechtelijke procedures voor de beslagrechter.
18. De zogenaamde challenges op sociale media.
Het opzoeken van sociale media-challenges behoort niet tot de basistaken van DJSOC, en er zijn geen specifieke meldingen over de Nederlandse influencer Isae/Izay. Gevaarlijke challenges kunnen onder het nieuwe Strafwetboek worden vervolgd (o.a. art. 109/110 aanzetten tot zelfdoding, ronselen voor prostitutie, verspreiden van beelden van misbruik, of deelname/aanzetten tot misdrijven) en gemeld worden op grond van artikel 18 van de Digital Services Act.
19. De aangekondigde uitbreiding van de gevangenisvoorzieningen door de creatie van 1.300 extra plaatsen.
De 1.300 bijkomende plaatsen in België (nieuwe gevangenis Antwerpen, behoud van de oude gevangenis Antwerpen en Sint-Gillis, modulaire units in bestaande inrichtingen en CPL Gent, en extra detentie- en transitiehuizen) dienen om mensonwaardige omstandigheden en verouderde infrastructuur aan te pakken. Dit maakt deel uit van een brede aanpak samen met de Commissie overbevolking.
20. De veroordeling van de Staat wegens de overbevolking van de gevangenis van Gent.
De rechtbank van eerste aanleg Oost-Vlaanderen (afdeling Gent) veroordeelde de Staat op 11 september om de bezettingsgraad in de gevangenis van Gent binnen 6 maanden terug te brengen tot maximaal 110% (288 gedetineerden), op straffe van dwangsommen met een plafond van € 45 miljoen. De regering bestudeert het vonnis om te beslissen over een eventueel hoger beroep binnen de wettelijke termijn.
21. De federale taskforce tegen drugscriminaliteit.
De taskforce CrimOrg (voorgezeten door de premier, met Justitie, Binnenlandse Zaken, Asiel en Migratie en Financiën) komt maandelijks bijeen om bepalingen uit het regeerakkoord tegen georganiseerde criminaliteit versneld uit te voeren. Concrete realisaties zijn onder meer strafverzwaringen, afspraken over de oprichting van het nationaal financieel parket en de DFO, en gecoördineerde acties tussen de departementen.
22. De beslissing van de Brusselse KI om de pleitduur voor advocaten te beperken.
De Franstalige Kamer van Inbeschuldigingstelling in Brussel kende een stijging van 27% in nieuwe zaken (2023–2025). De voorzitter steunde op het arrest van het Hof van Cassatie van 14 maart 2023, dat toelaat de mondelinge pleitduur te beperken met inachtneming van de complexiteit van de zaak en het recht op verdediging. Personeel en middelen worden op het niveau van het gehele hof van beroep beheerd.
23. Het mogelijk verheerlijken van terrorisme op ManiFiesta.
De gerechtelijke autoriteiten beoordelen onafhankelijk of uitspraken van sprekers (zoals Hasan Piker of Médine) voldoen aan de criteria van het nieuwe artikel 376 van het Strafwetboek (verheerlijking van terrorisme), rekening houdend met de vrijheid van meningsuiting (art. 10 EVRM). Artikel 376 werkt niet terugwerkend voor vroegere uitspraken, maar het opnieuw publiek herhalen of verspreiden na 1 september 2026 valt wel onder de nieuwe wetgeving.
24. IS-strijders met de Belgische nationaliteit die in Irak terechtstaan.
Informatie over de 9 aan België gelinkte personen die in Irak berecht worden, is geclassificeerd. Binnen de werking T.E.R. vindt continu overleg plaats tussen de bevoegde diensten over buitenlandse terroristische strijders. Een aantal van hen werd in België al bij verstek veroordeeld.
25. Het nieuwe wettelijke kader voor erkenning van erediensten en niet-confessionele levensbeschouwingen.
De administratie heeft een eerste wetsontwerp opgesteld voor een uniform wettelijk erkenningskader ter uitvoering van het EVRM-arrest van 5 april 2022. Dit ontwerp wordt dit najaar om advies voorgelegd aan de betrokken overheidsinstanties, waarna de erkenningsprocedure voor de Boeddhistische Unie van België (BUB) kan worden voortgezet.
