EEN GEDEELDE, ARTIFICIËLE DOSSIERASSISTENT IN STRAFZAKEN ALS KATALYSATOR VOOR HET EERLIJKE PROCES EN HET RECHT VAN VERDEDIGING: RADICAAL VOORSTEL? - samenvatting AI

Bron

🏛️ Van Utopie tot Dystopie: Hoe Generatieve AI het Strafproces Kan Versterken Zonder de Rechtsstaat Uit te Hollen

Jos Decoker

💬 Inleiding: Voorbij de verlammende loopgravenoorlog

Het maatschappelijk debat over de rol van generatieve kunstmatige intelligentie (GenAI) in justitie zit gevangen tussen twee uitersten. Aan de ene kant staan doemdenkers die in GenAI het onvermijdelijke einde van de rechtsstaat zien; aan de andere kant staan optimisten die de technologie zien als een panacee die het overbelaste rechtsapparaat moeiteloos zal redden. Dit leidt tot een verlammende loopgravenoorlog over een technologie die in de praktijk simpelweg niet meer zal verdwijnen.

In een richtinggevende bijdrage op persoonlijke titel betoogt een raadsheer bij het Hof van Cassatie dat we de verkeerde vragen stellen. De essentiële vraag is namelijk niet óf de mens dan wel de machine het strafdossier moet lezen, maar hoe menselijke en machinale feilbaarheid zo georganiseerd kunnen worden dat ze elkaar scherp houden en aanvullen. Zowel de menselijke lezer als het taalmodel hebben immers duidelijke grenzen: AI hallucineert en mist nuance, terwijl de mens kampt met tijdsgebrek, vermoeidheid en cognitieve valkuilen zoals bevestigingsvoordeel (confirmation bias). De oplossing ligt in het combineren van de feilbare mens met een begrensd, controleerbaar en betwistbaar hulpmiddel.

---

💡 Het kernvoorstel: Een gedeeld dossierexploratiesysteem

Het voorstel focust specifiek op omvangrijke strafzaken die soms duizenden bladzijden beslaan. In plaats van elke actor op eigen houtje commerciële AI-suites te laten gebruiken, stelt de auteur een door de overheid beheerd, gemeenschappelijk dossierexploratiesysteem voor.

Dit systeem werkt op hetzelfde gevalideerde elektronische strafdossier en staat op gelijke voet ter beschikking van de drie hoofdrolspelers in het proces: de verdediging (balie), het openbaar ministerie (parket) en de rechter (zetel). Het doel van deze aanpak is tweeledig: het versterken van het eerlijke proces en de wapengelijkheid enerzijds, en het waarborgen van de praktische beheersbaarheid van gigantische strafdossiers anderzijds.

---

📋 De drie minimale en verplichte voorwaarden

Het voorstel kan volgens de auteur pas in de praktijk worden gebracht als aan drie strikte, cumulatieve voorwaarden wordt voldaan:

1. 💻 Een echt digitaal en machineleesbaar strafdossier: Het dossier moet van meet af aan 'digitaal geboren' en inhoudelijk doorzoekbaar zijn. Ingewaaide of ingescande papieren dossiers vergen immers optische tekenherkenning (OCR) of multimodale modellen, wat kan leiden tot gevaarlijke fouten bij verkeerd herkende namen, telefoonnummers of ontbrekende ontkenningen.
2. 🤝 Een voorafgaand tripartiet protocol: De invoering mag geen eenzijdige beslissing van de overheid of de rechterlijke orde zijn. De balie moet als een volwaardige, medebeslissende partij aan tafel zitten om de spelregels, de toegelaten functies en de kaders vooraf vast te leggen.
3. 🔐 Asymmetrische regels voor toegang en vertrouwelijkheid: Het basissysteem en de gegevensbank zijn gemeenschappelijk, maar elke actor krijgt een eigen, afzonderlijke en afgeschermde werklaag.

---

🛑 Strikte functionele grenzen: Wat AI wél en absoluut niét mag doen

Om te voorkomen dat de technologie de menselijke oordeelsvorming overneemt, trekt de auteur een haarscherpe grens:

• ❌ Het absolute samenvattingsverbod: Het AI-systeem mag nooit een strafdossier of getuigenverklaring samenvatten. Een samenvatting is immers geen neutrale weergave, maar een inhoudelijke selectie en een 'impliciete these' over de zaak. In de praktijk lezen rechters en parket een dossier nu al vaak vanuit de (menselijke) politiesynthese; een samenvattende AI zou die alleen maar vervangen door een nieuwe gekleurde bril.
• ❌ Geen bewijs- of beslissingsfunctie: Het systeem velt geen oordeel, kent geen bewijswaarde toe en verklaart geen feiten bewezen. Bovendien mag een negatief zoekresultaat ("systeem vond niks") door de rechter of het parket nooit worden gebruikt als bewijs dat het dossier geen ontlastende elementen bevat.
• ✅ Toegelaten exploratieve functies: Het systeem mag uitsluitend dienen om te zoeken op betekenis (semantisch zoeken), chronologieën op te stellen, verschillende versies van verklaringen te vergelijken en schijnbare tegenstrijdigheden te signaleren.
• 🔗 Strikte bronbinding: Elke output van het systeem wordt verplicht en rechtstreeks gekoppeld aan de authentieke bronpassage op het paginabeeld van het strafdossier.

---

⚖️ Bescherming van de processuele posities en het beroepsgeheim

Hoewel het instrument gemeenschappelijk is, verschilt de juridische positie van de actoren grondig:

• 👨‍⚖️ De Zetel (rechter): Zoekopdrachten en verkennende tussenstappen vallen onder het geheim van het beraad en blijven vertrouwelijk. Pas wanneer de rechter een specifieke bronpassage in zijn vonnis gebruikt, wordt deze kenbaar gemaakt aan de partijen.
• 🏛️ Het Openbaar Ministerie (parket): De verkennende prompts behoren tot de voorbereiding van de vordering. Ontdekt het parket via het AI-systeem ontlastende elementen, dan verplicht de wettelijke objectiviteitsverplichting hem om deze te onderzoeken of voor te leggen.
• 🛡️ De Verdediging (advocaat): De prompts en zoekresultaten van de advocaat vallen onder het beroepsgeheim en het zwijgrecht van de verdachte. De verdediging hoeft nooit bekend te maken wat zij heeft gezocht of gevonden, tenzij zij een bronpassage ter zitting of in conclusies effectief als verweer inroept.

---

🛡️ Veiligheid, manipulatie en conformiteit met de EU AI-Act

Het voorstel houdt eveneens rekening met technische en wettelijke uitdagingen:

• ☣️ Vergiftigde bronnen (prompt injection): Kwaadwilligen kunnen in beslag genomen documenten of berichten voorzien van verborgen instructies om de AI te sturen. Om dit risico op te vangen, wordt de tekstlaag als onbetrouwbaar beschouwd tot deze aan de authentieke scan is getoetst, aangevuld met deterministische controlelijsten.
• 🇪🇺 Europese AI-Verordening: Omdat het systeem het onderzoek van feiten in strafzaken ondersteunt, valt het onder de kwalificatie van een hoogrisicosysteem (Bijlage III van de EU AI-Act). Dit vereist onder meer een grondrechteneffectbeoordeling, strenge markttoezichtregels en kwaliteitscontroles die uiterlijk tegen december 2027 verplicht worden.

---

🔮 Conclusie: De mens blijft de rechter

Dit voorstel is noch een blinde technologieverheerlijking, noch een angstvallige afwijzing van vernieuwing. Het biedt een doordacht organisatorisch kader dat technologie inzet waar het sterk in is — het snel en semantisch doorzoeken van gigantische bergen documenten — terwijl het inhoudelijke, menselijke oordeel over feiten, schuld en billijkheid onvoorwaardelijk bij de rechter blijft.

Zoals de auteur concludeert: het systeem mag de mens helpen lezen, maar mag nooit in de plaats van de lezer oordelen.

Woonstbetreding bij vreemdelingen zonder wettig verblijf: Maatschappelijke noodzaak of inbreuk op de rechtsstaat? - AI - verslag Kamercommissie

Bron:

Woonstbetreding bij vreemdelingen zonder wettig verblijf: Maatschappelijke noodzaak of inbreuk op de rechtsstaat?

Het parlementaire debat over het wetsontwerp rond bestuurlijke woonstbetredingen brengt een van de meest fundamentele spanningen in onze rechtsstaat aan het licht: de balans tussen een doeltreffend terugkeerbeleid voor personen zonder wettig verblijf en de bescherming van de onschendbaarheid van de woning en het recht op privacy.

In het federale parlement werden uitgebreide hoorzittingen gehouden met vertegenwoordigers van de magistratuur, de advocatuur, politiediensten, mensenrechtenorganisaties en overheidsadministraties. Het verslag hiervan biedt een diepgaande blik op de juridische, operationele en menselijke argumenten in dit geladen dossier.

---

🏛️ Het wetsontwerp: Wat stelt de regering voor?

Het wetsontwerp beoogt de Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ) en de politiediensten de wettelijke mogelijkheid te bieden om, na voorafgaande machtiging door een onderzoeksrechter, een privéwoning te betreden waar een vreemdeling zonder wettig verblijf zich bevindt.

De maatregel is volgens de wettekst gekoppeld aan verschillende cumulatieve voorwaarden:

• De betrokkene heeft minstens één bevel om het grondgebied te verlaten (BGV) ontvangen en weigert mee te werken aan een vrijwillige of gedwongen terugkeer.
• Er bestaan redelijke gronden om aan te nemen dat de vreemdeling een gevaar vormt voor de openbare orde of de nationale veiligheid.
• Indien de betrokkene bij de woonstbetreding geen identiteitsdocumenten kan voorleggen, mogen politieambtenaren de woning doorzoeken op zoek naar identiteits- of verblijfsdocumenten.

Volgens voorstanders en de Dienst Vreemdelingenzaken is deze regeling noodzakelijk om een einde te maken aan situaties waarin personen die een gevaar vormen voor de samenleving zich onttrekken aan hun verwijdering door simpelweg de deur gesloten te houden bij adrescontroles.

---

⚖️ De bezorgdheden van magistraten, advocaten en mensenrechtenorganisaties

Tijdens de hoorzittingen formuleerden vrijwel alle gehoorde experts uit het juridische middenveld en de magistratuur scherpe kritiek op het wetsontwerp.

1. Huiszoeking in vermomming en inbreuk op de Grondwet

Vertegenwoordigers van de Orde van Vlaamse Balies (OVB), AVOCATS.BE en de Liga voor Mensenrechten benadrukken dat het betreden en doorzoeken van een woning (inclusief kasten en schuiven) de facto neerkomt op een huiszoeking.

Artikel 15 van de Belgische Grondwet en Artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) beschermen de onschendbaarheid van de woning. De Orde van Vlaamse Balies verwijst naar vaste rechtspraak van het Grondwettelijk Hof, die stelt dat een ingrijpende doorzoeking enkel mag plaatsvinden binnen het strikte kader van een strafrechtelijk onderzoek met alle bijbehorende waarborgen voor de rechten van de verdediging.

2. Vage begrippen en risico op willekeur

Een van de voornaamste kritiekpunten betreft de omschrijving van het begrip "gevaar voor de openbare orde". Hoewel de memorie van toelichting verwijst naar ernstige feiten zoals terrorisme, extremisme of zware criminaliteit, staat die specifieke afbakening niet dwingend in de wettekst zelf.

Onderzoeksinstelling Myria en de balies waarschuwen dat de Dienst Vreemdelingenzaken in de praktijk een zeer ruime interpretatie hanteert van 'openbare orde', waarbij loutere processen-verbaal voor winkeldiefstal, zwartwerk of het gebruik van een vals document al aangehaald worden. Zonder een wettelijke eis dat het gevaar actueel, reëel en voldoende ernstig moet zijn (conform de rechtspraak van het Hof van Justitie van de EU), dreigt het toepassingsgebied aanzienlijk te worden uitgebreid.

3. Een oneigenlijke rol voor de onderzoeksrechter

Zowel de Vereniging van Onderzoeksrechters als de Association Syndicale des Magistrats (ASM) wijzen erop dat het wetsontwerp de onderzoeksrechter in een moeilijke positie plaatst.

• De onderzoeksrechter moet binnen een zeer korte termijn van vijf werkdagen beslissen over een eenzijdig administratief dossier dat door de DVZ is samengesteld.
• De rechter kan in deze procedure geen bijkomende onderzoeksdaden bevelen of de zaak tegensprekelijk onderzoeken.
• Er ontstaat een risico dat de onderzoeksrechter gebruikt wordt als een administratieve 'stempelrechter' zonder dat hij over de middelen beschikt om de volledigheid of actualiteit van het dossier te controleren.

4. Ontbreken van een daadwerkelijk rechtsmiddel (Recours effectif)

Tegen de machtiging van de onderzoeksrechter staat geen rechtstreeks beroep open. Noch de vreemdeling zelf, noch eventuele derden (zoals Belgische huiseigenaren, gastgezinnen of huisgenoten wier woning wordt doorzocht) beschikken over een effectieve beroepsmogelijkheid om de wettigheid of proportionaliteit van de woonstbetreding a posteriori aan te vechten.

"Onschendbaarheid van de woning beschermt niet alleen vreemdelingen, maar alle burgers. Wanneer in administratieve procedures alle grondwettelijke waarborgen worden genegeerd, dreigen die waarborgen ook op fiscaal of sociaal vlak te erodeer."
— Sybille Gioe, Liga voor Mensenrechten

---

🚔 Het perspectief van de politiediensten en voorstanders

Operationele complexiteit op het terrein

Vertegenwoordigers van de Federale Politie en de Vaste Commissie van de Lokale Politie (VCLP) onderstrepen dat een woonstbetreding op de vloer een hoogrisico-interventie is.

De politie vraagt om absolute rechts- en handelingszekerheid:

• Grijze zone tussen administratief en strafrecht: Als politiemensen tijdens een woonstbetreding op heterdaad andere misdrijven vaststellen (zoals wapens of drugs), verschuift de operatie onmiddellijk van een bestuursrechtelijke naar een strafrechtelijke procedure.
• Veiligheid en risicoanalyse: Personen die aan de criteria voldoen, kunnen een verhoogd risico vertonen. De politie benadrukt dat een grondige voorafgaande risicoanalyse onontbeerlijk is voor de veiligheid van alle betrokkenen en dat dit de capaciteit van lokale politiezones zwaar kan belasten.
• Ondersteunende rol versus leiding: De lokale politie vervult traditioneel een rol in het verlenen van de 'sterke arm' aan administraties, waarbij de administratie dossierkennis heeft en de leiding behoudt.

De visie van voorstanders en de Commissie-Bossuyt

Voorstanders van het wetsontwerp, waaronder voormalig voorzitter van de evaluatiecommissie terugkeerbeleid Marc Bossuyt en vertegenwoordigers van de regeringsmeerderheid, argumenteren dat een migratiebeleid betekenisloos wordt als uitwijzingsbeslissingen niet afgedwongen kunnen worden. Zij stellen dat het inschakelen van een onderzoeksrechter juist een bijkomende, strenge waarborg vormt die willekeur voorkomt, en dat het wetsontwerp noodzakelijke instrumenten reikt aan de overheid om de rechtsstaat te handhaven.

---

🚸 Trauma bij kinderen en kwetsbare groepen

Middenveldorganisaties zoals de Ligue des Familles en Myria vragen bijzondere aandacht voor de impact op kinderen. Een politie-interventie bij het ochtendgloren (vanaf 5:00 uur 's morgens), waarbij ouders mogelijk in aanwezigheid van hun kinderen worden geboeid of meegenomen, veroorzaakt ernstige psychologische schade.

De organisaties betreuren dat de wettekst enkel bepaalt dat gezinsscheiding of trauma "zoveel mogelijk moet worden vermeden" in plaats van een absoluut verbod op te leggen wanneer minderjarigen aanwezig zijn.

---

 

Arrest Hof van beroep Gent - internering - samenvatting met AI

Bron:

Geïnterneerden in de cel zonder zorg: Hof van Beroep Gent fluit Belgische Staat terug ⚖️

Een geïnterneerde persoon die maandenlang in een gewone gevangeniscel vastzit zonder de nodige psychiatrische zorg, ziet zijn mensenrechten geschonden. Dat oordeelde het Hof van Beroep te Gent op 17 september 2026. Het hof besliste dat het agressieve gedrag van een psychotische man in de cel geen excuus is om hem opvang te weigeren, maar juist het rechtstreekse gevolg is van een gebrek aan behandeling.

---

📌 Wat was er aan de hand?

De zaak draait om I.W., een man die in 2024 door het hof van beroep twee keer onder de maatregel van internering werd geplaatst na een reeks strafbare feiten (onder meer diefstal met geweld, slagen en brandstichting in zijn cel).

I.W. vluchtte op jonge leeftijd uit Afghanistan nadat meerdere familieleden door de Taliban werden vermoord. Hij kampt met een paranoïde psychose, een ernstig trauma en een verslavingsproblematiek.

Hoewel de rechter en de Kamer voor de Bescherming van de Maatschappij (KBM) oordeelden dat hij dringend nood heeft aan een behandeling in een beveiligde psychiatrische instelling (zoals een FPC of medium security centrum), bleef hij opgesloten in de gewone gevangenis van Gent.

---

🌀 De neerwaartse spiraal in de gevangenis

In de gevangenis liep het volledig mis:

• Gebrek aan psychiatrische zorg: Er was een structureel tekort aan psychiatrische begeleiding op de afdeling.
• Escalatie en tuchtsancties: Doordat I.W. niet de juiste behandeling kreeg, stapelden de tuchtrapporten (agressie, geluidsoverlast, conflicten met cipiers) zich op.
• Wanhoopsdaden: Na meningsverschillen over gedwongen medicatie-injecties dronk hij een fles shampoo op, wat leidde tot een spoedopname in het ziekenhuis.
• Geen opvangplek: Verschillende psychiatrische centra weigerden hem op te nemen, precies vanwege zijn tuchtincidenten in de cel en de onzekerheid over zijn verblijfsvergunning.

I.W. stapte daarop naar de kortgedingrechter om zijn overplaatsing naar een zorginstelling af te dwingen. De eerste rechter wees zijn eis echter af met de redenering dat "het zijn eigen schuld was" dat hij geen opvangplek vond door zijn slechte gedrag. I.W. ging tegen die uitspraak in hoger beroep.

---

🏛️ Wat besliste het Hof van Beroep te Gent?

Het Hof van Beroep te Gent vernietigde de beslissing van de eerste rechter en gaf I.W. over de hele lijn gelijk:

1. Het gedrag is het gevolg, niet de oorzaak 💡
   Het hof stelde scherp dat het opstandige en agressieve gedrag van I.W. niet tegen hem gebruikt mag worden. Dit gedrag is immers het directe gevolg van het feit dat een psychotische man wordt opgesloten in een stressvolle gevangenisomgeving zonder therapeutische omkadering.
2. Overschrijding van de 'redelijke termijn' (EVRM) ⏱️
   Volgens het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM, art. 3 en 5) mag een geïnterneerde enkel voor een korte, redelijke overgangsperiode (maximaal 4 tot 6 maanden) in een gevangenis verblijven in afwachting van een zorgplek. I.W. zat op het moment van de uitspraak al meer dan twee jaar ononderbroken vast in een cel.
3. Geen verschuiling achter structurele tekorten 🛑
   De Belgische Staat mag zich niet verschuilen achter het structurele plaatsgebrek in de forensische zorg. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) heeft België al meermaals veroordeeld voor het opsluiten van geïnterneerden in gewone gevangenissen.

---

⚖️ Het Besluit van de Rechter

Het Hof van Beroep te Gent veroordeelde de Belgische Staat (FOD Justitie) tot het volgende:

• Verplichte overplaatsing: De overheid krijgt 45 dagen (na betekening van het arrest) de tijd om I.W. over te brengen naar een aan zijn noden aangepaste zorginstelling.
• Dwangsom: Indien de Staat dit niet tijdig uitvoert, moet zij een dwangsom betalen van € 100 per dag vertraging (tot een maximum van € 100.000).

---

📊 Overzicht van de Uitspraak

Kenmerk	Details
Instantie	Hof van Beroep Gent (1e Kamer, burgerlijke zaken)
Datum arrest	17 september 2026
Rolnummer	2026/RK/18
Kernmaterie	Interneringsrecht, mensenrechten (Art. 3 & 5 EVRM), kort geding
Einduitspraak	Vordering geïnterneerde gegrond; bevel tot overplaatsing + dwangsom

Advies Controleorgaan politionele informatie - Advies uit eigen beweging betreffende de omzendbrief SPV08 van 14 april 2026 betreffende de mogelijkheden tot inzet van private bewakingsondernemingen door politiediensten of ter vervanging van taken die de politie uitvoert.

Bron

Dit advies van het Controleorgaan op de politionele informatie (COC) — de officiële toezichthouder op de politie en gegevensverwerking — handelt over de vraag of private bewakingsagenten taken van de politie mogen overnemen.

1. Waar gaat het precies over?

De minister van Binnenlandse Zaken heeft een omzendbrief (SPV08 van april 2026) verspreid. Daarin legt de minister aan politiezones uit hoe zij private veiligheidsbedrijven (bewakingsagenten) kunnen inschakelen om bepaalde klussen uit te voeren die nu nog door politiemensen worden gedaan. De minister beweerde daarbij dat dit allemaal kan zonder dat de wet daarvoor aangepast hoeft te worden.

Het COC heeft deze omzendbrief gelezen en luidt de noodklok: volgens de toezichthouder klopt het verhaal van de minister op meerdere vlakken juridisch niet en wordt de grens tussen politie en private bewaking op een gevaarlijke manier overschreden.

---

2. Wat zijn de belangrijkste bezwaren van de toezichthouder?

• Politietaken kun je niet zomaar privatiseren: Volgens de Grondwet en de Politiewet mag de politie alleen taken uitvoeren die de wet haar geeft. Private bewakers hebben geen enkele politiebevoegdheid: zij mogen bijvoorbeeld geen dwang of geweld gebruiken en mogen de openbare orde niet handhaven. Je kunt politietaken dus niet zomaar doorschuiven naar private bedrijven zonder dat de wetgever de wet aanpast.

• De omzendbrief is juridisch een 'lege doos': De omzendbrief is onduidelijk opgesteld. Hij heeft geen dwingende kracht en is juridisch niet afdwingbaar; politiediensten hoeven er dus eigenlijk geen rekening mee te houden. Bovendien werd het COC vooraf niet eens om advies gevraagd.

• Concrete voorbeelden van wat NIET door private bewakers mag gebeuren:

  • 🏛️ Het onthaal van een politiebureau: Burgers die het politiebureau binnenstappen, moeten geholpen worden door echte politiemensen. Een private bewaker mag daar niet de loketfunctie doen of gevoelige informatie van burgers noteren.
  • 🚨 Een plaats delict (crime scene) bewaken: Het beveiligen van een plek waar een misdrijf is gepleegd en waar nog sporen liggen, is een gerechtelijke politietaak. Het COC noemt het uitbesteden hiervan aan private bewakers simpelweg onwettig.
  • 🔒 Toezicht in politiecellen: De omzendbrief noemt het bewaken van arrestanten in politiecellen, maar het COC benadrukt dat toezicht op mensen die van hun vrijheid zijn beroofd een zuivere politietaak is die nooit aan private bewakers mag worden gegeven.
  • 📹 Live cameratoezicht: Private bewakers mogen niet zomaar live meekijken met de bewakingscamera's van de politie op straat.

• Gevaar voor privacy en persoonsgegevens: Politie-informatie is uiterst gevoelig. Private bewakingsagenten vallen niet onder dezelfde strenge privacyregels en wetten als de politie voor het verwerken van strafrechtelijke gegevens.

• Verwarring voor de burger: Een burger heeft het recht om precies te weten wie er voor hem staat en wie welk recht heeft om maatregelen of dwang op te leggen. Deze omzendbrief zorgt juist voor verwarring over wat een private bewaker wel en niet mag.

---

💡 Besluit

Het toezichthoudend orgaan waarschuwt politiediensten dat ze niet zomaar private bewakers mogen inzetten op basis van deze omzendbrief, omdat veel van de voorgestelde taken wettelijk voorbehouden blijven aan de politie.

Integraal verslag Commissie Justitie - 16 september 2026 - AI

 Integraal verslag Commissie Justitie - 16 september 2026

1. Actualiteitsdebat over de overbevolking en de staking in de gevangenissen.

De minister van Justitie bevestigt de ernstige overbevolking (13.604 gedetineerden voor 11.388 plaatsen) en de vaststellingen uit het CPT-rapport. Het compromisakkoord van 20 maart 2026 omvat noodmaatregelen zoals elektronisch toezicht, vervroegde invrijheidstelling en snellere verwijdering van gedetineerden zonder verblijfsrecht (al meer dan 1.200 dit jaar). Daarnaast worden ruim 200 extra plaatsen gecreëerd (Olen, Hamme, capaciteitsverhoging DBFM), worden 300 modulaire units geplaatst in bestaande instellingen (Hasselt, Leuven, Brugge, Paifve, Ittre/Andenne), opent de nieuwe gevangenis in Antwerpen, en komen er vier nieuwe transitiehuizen en 90 extra zorgplaatsen in 2027. Sinds 18 juli 2026 geldt bovendien de gegarandeerde minimale dienstverlening vanaf de eerste stakingsdag.

2. Een rechtsvordering tegen de Belgische Staat wegens een onrechtmatige opname in een politiedatabank.

Een werkgroep bereidt wetswijzigingen voor naar aanleiding van het arrest van het Hof van Justitie van de EU van 16 november 2023. Rechtstreekse toegang voor burgers tot hun eigen persoonsgegevens in politiedatabanken wordt de algemene regel, behoudens beperkte uitzonderingen, met een aanvullende controle door het Organe de contrôle de l'information policière (COC). Ook wordt een nieuw automatisch archiveringssysteem uitgewerkt in lijn met het nieuwe Strafwetboek.

3. De alarmkreet van Fidex met betrekking tot de gevangenis van Haren.

De administratie heeft het initiatief genomen om een overleg met de vzw Fidex te organiseren. Om de werkomstandigheden en de veiligheid van externe dienstverleners in de gevangenis van Haren te waarborgen, heeft de Inspectie van Financiën de bestelling goedgekeurd van 134 DECT-communicatietoestellen en 5 nieuwe alarmknoppen voor noodsituaties.

4. De trage werking van de Vlaamse Kamer voor de Bescherming van de Maatschappij.

De wachtlijsten bij de forensisch psychiatrische centra van Gent en Antwerpen tellen 242 geïnterneerden door een algemeen tekort aan forensische zorgcapaciteit. In overleg tussen Justitie, Volksgezondheid en Asiel en Migratie werd een actieplan geïnterneerden opgesteld dat inzet op bijkomende externe zorgcapaciteit, versterking van mobiele teams, evaluatie van de interneringswetgeving en een versnelde terugkeer van geïnterneerden zonder verblijfsrecht.

5. Russische spionageactiviteiten in Brussel.

Sinds 2022 is er sprake van een intensivering van Russische hybride activiteiten (cyberaanvallen, sabotage, desinformatie, beïnvloedingsnetwerken). Het personeelskader van de Staatsveiligheid (VSSE) is sinds 2021 bijna verdubbeld. Er vindt continue informatie-uitwisseling plaats binnen Europese en internationale samenwerkingsplatforms en NAVO/EU-structuren. Het specifieke dossier uit het persartikel maakt het voorwerp uit van een lopend gerechtelijk onderzoek door het federaal parket.

6. De federale middelen voor de justitie.

De personeelsbezetting bij het parket van Brussel (95%) en de rechtbank van eerste aanleg (99% Franstalig, 91% Nederlandstalig) wordt nauw opgevolgd. Openstaande vacatures werden in juli 2026 gepubliceerd, met verwachte benoemingen in januari 2027. Via het impulsplan worden bijkomende middelen vrijgemaakt (€ 8 miljoen voor het openbaar ministerie en € 12 miljoen voor de zittingsmagistratuur) die door de Kolleges worden verdeeld.

7. De budgettaire en personele middelen voor het toekomstige nationaal financieel parket.

In de initiële begroting 2026 is beslist een zelfstandige financiële sectie op te richten binnen het federaal parket onder leiding van een federaal magistraat, geflankeerd door 10 gespecialiseerde financiële magistraten en fiscale ambtenaren. Daarnaast is voor de federale gerechtelijke politie een uitbreiding met 130 financiële speurders voorzien, waarvan reeds 85 betrekkingen zijn ingevuld.

8. De ongerustheid over de exploitatieovereenkomst voor het Justitiagebouw.

De Justitia-site is de enige infrastructurele voorziening in België die geschikt is voor grootschalige processen met verhoogde veiligheidsrisico's. Taskforces werken samen met de rechterlijke orde en de Regie der Gebouwen om de continuïteit en het strategisch beheer van het gebouw op korte, middellange en lange termijn te garanderen.

9. De situatie van de Brusselse vredegerechten.

In het kanton Brussel-Hoofdstad zijn 17 van de 19 vredegerechten bezet met een titularis-vrederechter (2 vacatures gepubliceerd in juli 2026). Voor het griffiepersoneel zijn 40 selectieprocedures opgestart om het kantonale tekort aan statutaire griffiers aan te pakken. Momenteel werken de helft van de Brusselse griffies 2 à 3 namiddagen achter gesloten deuren na een formeel bevelschrift om de werklast te verwerken. Het project 'Let's Build' brengt alle gerechtsgebouwen en hun toegankelijkheid in kaart.

10. Het tekort aan griffiers en de toegang tot de justitie in Nijvel.

Bij de rechtbank van eerste aanleg Waals-Brabant zijn 24 van de 25 griffiers benoemd. De tijdelijke sluitingsmaatregel van de burgerlijke en familierechtbank werd genomen door de korpschef om de essentiële opdrachten tijdens vakantie- en ziekteperiodes te garanderen. Onbepaalde-duurcontracten werden goedgekeurd of verlengd, en bijkomende vacatures worden opgenomen in het vacatureplan van november. Met het Kollege van hoven en rechtbanken wordt gewerkt aan een vervangingsbeleid voor langdurig zieken.

11. Het ontbreken van een orgaan dat gevallen van discriminatie op grond van taal behandelt.

Artikel 29 §2 van de Antidiscriminatiewet van 2007 is nog niet uitgevoerd om een specifiek taalorgaan aan te wijzen. Wel is in 2019 het Federaal Instituut voor de Bescherming en de Bevordering van de Rechten van de Mens (IFDH) opgericht met een algemene bevoegdheid inzake mensenrechten. Burgers kunnen daarnaast een beroep doen op het bestuurlijk toezicht of op de burgerlijke en strafrechter. De aanwijzing van een specifiek orgaan behoort tot de bevoegdheid van de minister van Gelijke Kansen.

12. De voorbereiding van de rechtscolleges op de inwerkingtreding van het nieuwe Strafwetboek.

Het Instituut voor Gerechtelijke Opleiding (IGO) organiseerde een gestructureerd opleidingstraject voor het nieuwe Strafwetboek met meer dan 5.030 deelnames en 1.940 unieke magistraten en personeelsleden, aangevuld met online modules (1.768 raadplegingen) en externe opleidingen (956 deelnames). Het College van procureurs-generaal heeft een algemene omzendbrief uitgevaardigd met interpretatierichtlijnen en een intranetplatform met rechtspraak opgezet.

13. Het nihilistisch extremisme waarbij minderjarigen online geviseerd worden.

In de gemeenschappelijke gegevensbank TER staan momenteel 6 personen geregistreerd voor nihilistisch extremisme, en inlichtingendiensten identificeerden een dertigtal personen met een link naar België. Dossiers rond minderjarigen worden behandeld door de jeugdsecties van lokale parketten of het federaal parket bij een terroristisch oogmerk. OCAM heeft een informatiebrochure verspreid naar scholen en partners, en er wordt opgetreden via de Digital Services Act (DSA) en de TCO-verordening.

14. De aanpak van gsm-gebruik in de gevangenissen en in beslag genomen mobiele telefoons.

De aanpak omvat mobiele detectietoestellen, regelmatige sweepingacties door Celops en de politiedienst DACH met IT-speurhonden, en het gebruik van stoorzenders (jammers, waaronder vaste installaties in Haren, Antwerpen en hoogbeveiligde afdelingen). In beslag genomen telefoons leiden tot tuchtprocedures en de gegevens worden stelselmatig gedeeld met de politie en VSSE voor onderzoek naar georganiseerde misdaad of terrorisme.

15. Het ontslag van een medewerker van de FOD Justitie na een veroordeling wegens verduistering.

Een in 2018 bij Justitie wegens tuchtfeiten ontslagen ambtenaar kon bij de FOD Financiën in dienst treden omdat het Rijksambtenarenstatuut een heraanwervingsverbod van 3 jaar enkel voorschrijft binnen dezelfde aanwervende dienst. Bij indiensttreding geldt een algemene screening van het strafregister via BOSA en een specifieke veiligheidsverificatie voor penitentiair personeel. Een uniforme screening over alle FOD's heen wordt niet opportuun geacht omdat elke overheidsdienst eigen risico-evaluaties moet maken.

16. De weigering om conclusies en stukken in strafzaken per e-mail neer te leggen.

E-mail is krachtens artikel 742 van het Gerechtelijk Wetboek geen wettelijk neerleggingskanaal; het verplicht de griffie tot afdrukken, vergelijken en opnieuw inscannen, wat tot dubbel werk leidt. De prioriteit ligt bij het afwerken van de koninklijke besluiten voor het centraal register en elektronische communicatie, het uitbreiden van JustDeposit naar strafzaken en de verdere uitrol van JustConsult.

17. De toekomst van de gevangenis van Vorst en van Sint-Gillis.

Het terrein van de gevangenis van Vorst is overgedragen aan de Regie der Gebouwen. Voor Sint-Gillis is beslist de werking te verlengen tot uiterlijk eind 2035 om de overbevolking op te vangen, waarbij de Regie gefaseerde renovatiewerken voorbereidt. De Franstalige en Duitstalige balies (OBFG) vorderden dwangsommen en legden bewarend beslag op de site van Vorst; hierover lopen twee gerechtelijke procedures voor de beslagrechter.

18. De zogenaamde challenges op sociale media.

Het opzoeken van sociale media-challenges behoort niet tot de basistaken van DJSOC, en er zijn geen specifieke meldingen over de Nederlandse influencer Isae/Izay. Gevaarlijke challenges kunnen onder het nieuwe Strafwetboek worden vervolgd (o.a. art. 109/110 aanzetten tot zelfdoding, ronselen voor prostitutie, verspreiden van beelden van misbruik, of deelname/aanzetten tot misdrijven) en gemeld worden op grond van artikel 18 van de Digital Services Act.

19. De aangekondigde uitbreiding van de gevangenisvoorzieningen door de creatie van 1.300 extra plaatsen.

De 1.300 bijkomende plaatsen in België (nieuwe gevangenis Antwerpen, behoud van de oude gevangenis Antwerpen en Sint-Gillis, modulaire units in bestaande inrichtingen en CPL Gent, en extra detentie- en transitiehuizen) dienen om mensonwaardige omstandigheden en verouderde infrastructuur aan te pakken. Dit maakt deel uit van een brede aanpak samen met de Commissie overbevolking.

20. De veroordeling van de Staat wegens de overbevolking van de gevangenis van Gent.

De rechtbank van eerste aanleg Oost-Vlaanderen (afdeling Gent) veroordeelde de Staat op 11 september om de bezettingsgraad in de gevangenis van Gent binnen 6 maanden terug te brengen tot maximaal 110% (288 gedetineerden), op straffe van dwangsommen met een plafond van € 45 miljoen. De regering bestudeert het vonnis om te beslissen over een eventueel hoger beroep binnen de wettelijke termijn.

21. De federale taskforce tegen drugscriminaliteit.

De taskforce CrimOrg (voorgezeten door de premier, met Justitie, Binnenlandse Zaken, Asiel en Migratie en Financiën) komt maandelijks bijeen om bepalingen uit het regeerakkoord tegen georganiseerde criminaliteit versneld uit te voeren. Concrete realisaties zijn onder meer strafverzwaringen, afspraken over de oprichting van het nationaal financieel parket en de DFO, en gecoördineerde acties tussen de departementen.

22. De beslissing van de Brusselse KI om de pleitduur voor advocaten te beperken.

De Franstalige Kamer van Inbeschuldigingstelling in Brussel kende een stijging van 27% in nieuwe zaken (2023–2025). De voorzitter steunde op het arrest van het Hof van Cassatie van 14 maart 2023, dat toelaat de mondelinge pleitduur te beperken met inachtneming van de complexiteit van de zaak en het recht op verdediging. Personeel en middelen worden op het niveau van het gehele hof van beroep beheerd.

23. Het mogelijk verheerlijken van terrorisme op ManiFiesta.

De gerechtelijke autoriteiten beoordelen onafhankelijk of uitspraken van sprekers (zoals Hasan Piker of Médine) voldoen aan de criteria van het nieuwe artikel 376 van het Strafwetboek (verheerlijking van terrorisme), rekening houdend met de vrijheid van meningsuiting (art. 10 EVRM). Artikel 376 werkt niet terugwerkend voor vroegere uitspraken, maar het opnieuw publiek herhalen of verspreiden na 1 september 2026 valt wel onder de nieuwe wetgeving.

24. IS-strijders met de Belgische nationaliteit die in Irak terechtstaan.

Informatie over de 9 aan België gelinkte personen die in Irak berecht worden, is geclassificeerd. Binnen de werking T.E.R. vindt continu overleg plaats tussen de bevoegde diensten over buitenlandse terroristische strijders. Een aantal van hen werd in België al bij verstek veroordeeld.

25. Het nieuwe wettelijke kader voor erkenning van erediensten en niet-confessionele levensbeschouwingen.

De administratie heeft een eerste wetsontwerp opgesteld voor een uniform wettelijk erkenningskader ter uitvoering van het EVRM-arrest van 5 april 2022. Dit ontwerp wordt dit najaar om advies voorgelegd aan de betrokken overheidsinstanties, waarna de erkenningsprocedure voor de Boeddhistische Unie van België (BUB) kan worden voortgezet.

Schriftelijke vragen en antwoorden - 52 - 3 juni 2026

Schriftelijke vragen en antwoorden - 52 - 3 juni 2026

1. Bescherming van de Belgische energie-infrastructuur in de Noordzee.

De minister van Justitie meldt dat het Maritieme Informatie Kruispunt (MIK) de Belgische wateren continu monitort. In 2025 werden 269 Russisch-militaire of verdachte schepen extra opgevolgd (en 146 tot begin mei 2026). De beveiliging van alle zeebodem- en offshore-infrastructuur gebeurt in nauwe samenwerking met de industrie en MIK-partners. België speelt een actieve rol in NAVO- en EU-werkgroepen (zoals de NB8+/G7 Shadow Fleet Task Force) en gebruikt het door België ontwikkelde communicatieplatform Northseal om informatie over verdachte vaart te delen.

2. Naturalisaties van personen uit een polygaam huwelijk.

De minister legt uit dat bij verscheidene wettelijke wijzen van nationaliteitsverwerving (zoals art. 12bis §1 WBN) de huwelijkse staat geen grondvoorwaarde is, waardoor een polygaam huwelijk in die onderzoeken niet aan bod komt. Enkel het parket beoordeelt of een polygaam huwelijk als een "gewichtig feit" geldt om nationaliteit te weigeren. Er bestaan geen centrale cijfers over weigeringen. De minister merkt op dat bigamie onder het nieuwe Strafwetboek (vanaf 1 september 2026) wordt bestraft met een straf van niveau 1, waardoor er geen gevangenisstraf meer voor kan worden gevorderd.

3. Giften onder levenden aan kerkelijke instellingen.

De minister antwoordt dat er naast een formele toetsing ook een opportuniteitstoets plaatsvindt. Dergelijke aanvragen zijn echter uiterst zeldzaam: de afgelopen vijf jaar werd er geen enkele aanvraag ingediend.

4. Bouw van een nieuwe gevangenis in Bergen.

De Regie der Gebouwen selecteert momenteel een terrein, waarna een PPS-aanbesteding wordt opgestart. Alle nieuwe gevangenissen voldoen aan strikte duurzaamheids- en leefbaarheidsnormen. Om de celdruk structureel te verlagen moet de gevangenisstraf als ultimum remedium worden gehanteerd, wat ook is verankerd in het nieuwe Strafwetboek en het toekomstige wetboek van strafuitvoering.

5. De werking van de vzw Het Huis.

In het aanvullend antwoord verwijst de minister naar haar antwoord op schriftelijke vraag nr. 1103 en naar een eerdere mondelinge vraag.

6. Politiek mandaat door gerechtspersoneel.

De minister verduidelijkt dat voor niveau B, C en D cumulatie met een politiek mandaat in principe mogelijk is, mits er geen belangenconflict ontstaat. Zij vallen onder de algemene regeling van de wet van 18 september 1986 inzake politiek verlof voor overheidsdiensten.

7. Deelname aan een assisenjury.

De minister deelt mee dat de administratie de gegevens niet binnen 20 werkdagen kon aanleveren en dat er een aanvullend antwoord zal volgen.

8. Verwerping van erfenissen.

Het antwoord werd vanwege de omvang rechtstreeks naar het Kamerlid gestuurd en is op te vragen bij de griffie.

9. Ongelijkheid in strafbeleid inzake gsm-gebruik achter het stuur.

De minister verwijst naar haar eerdere antwoord op vraag nr. 954 van dhr. Dufrane (QRVA nr. 47).

10. Wagenpark en tankkaarten van kabinetten.

Het antwoord werd vanwege de omvang rechtstreeks naar het Kamerlid gestuurd.

11. Universele rechtspraak in internationale misdaaddossiers.

Bijkomende middelen voor Justitie worden momenteel primair ingezet in de strijd tegen georganiseerde criminaliteit. Het federaal parket werkt wel nauw samen met de gespecialiseerde sectie "internationaal humanitair strafrecht" van de FGP Brussel als referentie-eenheid. Er loopt een werklastmeting om de capaciteit te evalueren.

12. Groei van meldingen van geweld uit naam van familie-eer.

De minister geeft aan dat de informatie niet binnen 20 werkdagen verstrekt kon worden en later via een aanvullend antwoord bezorgd wordt.

13. Registratie van de MENAPT-categorie in misdaadstatistieken.

Registratie in politiedatabanken gebeurt op basis van nationaliteit. Het administratief registreren van "afkomst" of etnische afstamming is wettelijk verboden onder de Antiracismewet, het grondwettelijk gelijkheidsbeginsel, de Wet op de Openbare Statistiek en de AVG/GDPR. Bovendien oordeelde het Hof van Justitie van de EU (zaak C-417/23) dat de Deense MENAPT-regeling een vorm van directe en indirecte discriminatie inhoudt.

14. Aantal langdurig zieken binnen Justitie.

Het antwoord werd vanwege de omvang rechtstreeks naar het Kamerlid gestuurd.

15. Ontmanteling van een cannabisplantage in Aaigem (2019).

Het antwoord werd vanwege de omvang rechtstreeks naar het Kamerlid gestuurd.

16. Aanwezigheid van mobiele telefoons in gevangenissen.

Het nationale sweeping-team trof in de voorbije periode 1.931 smartphones aan. Tuchtsancties worden lokaal door directeurs beoordeeld en niet centraal geregistreerd. Binnensmokkel gebeurt vooral via bezoekers/gedetineerden en overgooien. Er wordt volop geïnvesteerd in metaaldetectiepoorten, X-raytoestellen, NLJ-detectoren (voor simkaarten), ICT-honden en jammers die mobiele frequenties verstoren.

17. Toepassing van het tijdelijk huisverbod.

Het antwoord werd vanwege de omvang rechtstreeks naar het Kamerlid gestuurd.

18. Toekomstige pensioneringen binnen rechtbanken en parketten.

Exacte pensioencijfers zijn pas maanden vooraf bekend, maar het aantal personen dat de pensioenleeftijd bereikt bedraagt 69 in 2026 (38 magistraten, 31 admin/techn), 49 in 2027 (19 magistraten, 18 admin/techn), en 92 in 2028 (38 magistraten, 38 admin/techn). Vacatures voor magistraten kunnen tot 15 maanden voor het vertrek in het Belgisch Staatsblad gepubliceerd worden.

19. Scheidingen van tafel en bed.

Het antwoord werd vanwege de omvang rechtstreeks naar het Kamerlid gestuurd.

20. Rapport van het NPM over de detentiehuizen.

Geplande openingen: Genk (2026, 40 pl.), Antwerpen & Jemeppe-sur-Sambre (2027, elk 40 pl.), Doornik, Oostende & Jamioulx (2028). De minister onderschrijft de meerwaarde van kleinschalige detentiehuizen met functiedifferentiatie (detentiebegeleiders vs. veiligheidsassistenten) gericht op herstel en re-integratie.

21. Detentie van Marc Moerman in Marokko.

Na een eerdere weigering eind 2025 diende Moerman een nieuw overbrengingsverzoek in. Door een nieuw Marokkaans Wetboek van Strafvordering (van kracht sinds 8 december 2025) komt hij mogelijk in aanmerking voor strafvermindering. Er vindt continu diplomatiek overleg plaats met minister Prévot (Buitenlandse Zaken) en Moerman kreeg reeds 10 consulaire bezoeken.

22. Samenwerking van familierechtbanken met vzw Het Huis.

Enkel de rechtbanken van eerste aanleg van Antwerpen, Oost-Vlaanderen en West-Vlaanderen stelden de vzw nog aan. Voor West-Vlaanderen gebeurde dit in 2025-2026 bij benadering 50 keer (waarvan ~35 in de afdeling Brugge); Antwerpen en Oost-Vlaanderen beschikken niet over cijfers.

23. Proces-verbalen voor loslopende honden.

Er kunnen geen specifieke cijfers verstrekt worden omdat deze overtreding geregistreerd staat onder de algemene tenlasteleggingscode "64J - Vlaams Natuurbehoudsdecreet", die veel breder is dan enkel loslopende honden.

24. Smokkel en detectie van gsm's en drones in gevangenissen.

Het nationale Celops-team vond 769 smartphones in 2025. Er zijn al 9 jammers geïnstalleerd (€ 37.159,10 reeds aangekocht) en € 84.639,50 werd vastgelegd voor een geavanceerd detectiesysteem. Aanbestedingen lopen voor vaste/mobiele dronedetectiesystemen en een "drone in a box"-systeem voor automatische perimetercontrole.

25. Onwerkzame voorlopige hechtenis.

Aanvragen bedroegen 80 (2021), 77 (2022), 62 (2023), 64 (2024), 88 (2025) en 8 in begin 2026. Goedgekeurd werden er respectievelijk 36, 27, 27, 33 en 11. Totaal uitbetaald bedrag per jaar: € 264.280,59 (2021), € 115.825,00 (2022), € 158.286,54 (2023), € 192.602,47 (2024) en € 45.475,00 (2025). De langste vergoede hechtenis bedroeg 1.624 dagen (in een dossier uit 2024).

26. Stand van zaken uitrol detentie- en transitiehuizen.

België beschikt over 77 plaatsen in 5 transitiehuizen (Mechelen, Gentbrugge, Leuven, Hamme, Enghien) en 192 plaatsen in 3 detentiehuizen (Kortrijk, Vorst, Olen). Vanaf 2027 komen er budgetten voor 4 bijkomende transitiehuizen. Geplande detentiehuizen: Genk (2026), Antwerpen & Jemeppe-sur-Sambre (2027), Doornik, Oostende & Jamioulx (2028).

27. Audit IT-project Atlas bij de Staatsveiligheid (VSSE).

De minister ontkent dat er een officiële, onafhankelijke audit heeft plaatsgevonden en stelt dat de genoemde cijfers nergens op gebaseerd zijn. De kosten van Atlas zijn verweven met de algemene IT-infrastructuur van de VSSE. Er komt geen "nieuwe databank": Atlas blijft het centrale platform en wordt in 2026 verder verfijnd qua gebruiksvriendelijkheid, externe databronnen en AI-toepassingen.

28. Startbaanovereenkomsten (Rosettaplan) in gevangenissen.

De daling is een bewuste keuze om vacatures duurzaam in te vullen via statutaire "fastlane"-procedures. Rosetta-contracten blijven mogelijk voor tijdelijke behoeften. Voor een vaste statutaire benoeming moeten Rosetta-medewerkers deelnemen aan de reguliere vergelijkende selectieprocedures.

29. Radicalisering en binnengesmokkelde gsm in de gevangenis van Aarlen.

Een interdisciplinaire stuurgroep (DG EPI, VSSE, federale politie, federaal parket) bereidt een wetsontwerp voor om de Basiswet aan te passen voor criminele organisaties en geradicaliseerde profielen. Er wordt volop ingezet op detectie, stoorzenders, 5G-scanners, dronedetectie en verhoogde celcontroles.

30. Geactualiseerde stand van zaken van pro-Deo-uitgaven.

Het antwoord werd vanwege de omvang rechtstreeks naar het Kamerlid gestuurd.

31. Het gebruik van AI door magistraten en griffies.

De wet van 15 mei 2024 legt vast dat AI louter ondersteunend is en de magistraat steeds het laatste woord heeft. Ad-hoc invoer van dossiergegevens in niet-gemachtigde externe AI-tools is wettelijk verboden. Met de projecten 'griffier van de toekomst' en 'parket van de toekomst' worden administratieve taken geautomatiseerd om functies te herwaarderen zonder banenverlies.

32. Opleidingen van het Instituut voor Gerechtelijke Opleiding (IGO).

Het antwoord werd vanwege de omvang rechtstreeks naar het Kamerlid gestuurd.

33. Terreurdossiers.

Het antwoord werd vanwege de omvang rechtstreeks naar het Kamerlid gestuurd.

34. Gerechtelijke dwalingen in assisenzaken en het gebruik van de polygraaf.

Een wetenschappelijke studie van het NICC (publicatie medio 2026) toont aan dat er jaarlijks minder dan 300 polygraaftests plaatsvinden in België. Het IGO voorziet specifieke opleidingen voor assisenvoorzitters, onderzoeksrechters en stagiairs over de risico's op valse bekentenissen, de Salduz-wetgeving en perceptiefouten.

Child safety online: Protecting and empowering minors in a digital world - Europa - samenvatting AI

Bron

Het adviesrapport "Child safety online: Protecting and empowering minors in a digital world" (2026) is opgesteld door een speciaal panel van Europese experts, wetenschappers, ouders en jongeren. Het werd geleid door kinder- en jeugdpsychiater prof. dr. Jörg M. Fegert en gezondheidswetenschapper dr. Maria Melchior, in opdracht van de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen.

Het centrale idee achter het rapport is dat we de fysieke wereld al decennia veiliger maken voor kinderen (zoals veiligheidseisen voor speelgoed of auto's), maar dat de digitale wereld sterk is achtergebleven. Het rapport vraagt om een cultuuromslag: niet het kind moet zich aanpassen of gestraft worden, maar de digitale omgeving moet van nature veilig worden ingericht ("safety by design").

---

1. Drie leeftijdsfases: Een ontwikkelingsgerichte aanpak

Kinderen van 4, 11 of 16 jaar verschillen sterk in hun breinontwikkeling en kwetsbaarheden. Het rapport vervangt het idee van "minderjarigen als één groep" door drie duidelijke fases:

• 0 tot 2 jaar (Schermaanbeveling):
  • Voorstel: Vermijd schermen en sociale media voor baby's en peuters zo veel mogelijk. In deze fase zijn direct menselijk oogcontact, taalverwerving en fysieke beweging essentieel. Ouders worden ook opgeroepen hun eigen schermgebruik in te perken om "technoference" (digitale onderbreking van het ouder-kindcontact) te voorkomen.
• 3 tot 12 jaar (Begeleid & gestructureerd gebruik):
  • Voorstel: Geen onbegeleid internetgebruik of eigen smartphones. Schermtijd moet beperkt blijven, onder toezicht van ouders staan en gericht zijn op educatie en leeftijdsgeschikte inhoud. In de klas horen geen persoonlijke smartphones thuis.
• 13 tot 18 jaar (Geleidelijke autonomie):
  • Voorstel: Jongeren krijgen stapsgewijs meer vrijheid, maar uitsluitend op platforms die standaard veilig zijn ingericht. Ze moeten automatisch beschermd worden tegen verslavende mechanismen en schadelijke inhoud.

---

2. De belangrijkste specifieke voorstellen

A. Een Europese leeftijdsgrens van 13 jaar

• EU-brede minimumnorm: Er wordt voorgesteld om in de hele EU een harmoniseerde leeftijdsgrens van 13 jaar in te stellen voor toegang tot sociale media en AI-assistenten. Onder de 13 jaar is toegang alleen mogelijk met expliciete toestemming en toezicht van de ouders of binnen de school.
• Nationale uitzonderingen: Lidstaten behouden de vrijheid om voorzorgshalve een hogere grens in te stellen (zoals 14, 15 of 16 jaar).

B. Betrouwbare en privacy-vriendelijke leeftijdsverificatie

• Om te voorkomen dat kinderen leeftijdsgrenzen eenvoudig omzeilen, moeten platforms de leeftijd controleren.
• Privacy staat voorop: Er mag geen gebruik worden gemaakt van identiteitskaarten of gezichtsscans die de privacy schenden. Er wordt gepleit voor technologieën zoals "Zero Knowledge Proof": het platform krijgt een digitaal bewijs dat de gebruiker oud genoeg is, zonder dat persoonsgegevens of identificatiedocumenten worden gedeeld of opgeslagen.

C. Omkering van de bewijslast voor techbedrijven

• Huidige situatie: Toezichthouders moeten nu achteraf bewijzen dat een algoritme of functie schadelijk is, nadat miljoenen kinderen er al mee in aanraking zijn gekomen.
• Nieuw voorstel: Techbedrijven moeten vooraf aantonen dat hun app, algoritme of nieuwe functie veilig is voor minderjarigen voordat ze toegang krijgen tot de markt. Zolang dat bewijs er niet is, moeten volwassen of risicovolle functies standaard uitstaan.

D. Verbod op verslavend en schadelijk ontwerp (Safety by Design)

• Stop verslavende trucs: Functies zoals infinite scroll (eindeloos doorscrollen), autoplay (automatisch afspelen van de volgende video), agressieve pushmeldingen en algoritmes die gebruikers in een "rabbit hole" sturen (zoals ketens van video's over eetstoornissen of zelfbeschadiging) moeten strikt worden gereguleerd of uitgeschakeld.
• Standaard privacy op maximaal: Accounts van minderjarigen staan standaard op privé, vreemden kunnen geen rechtstreekse berichten sturen, en opties om screenshots of downloads te maken van berichten van kinderen worden geblokkeerd om digitale chantage (sextortion) te voorkomen.

E. Strikte regels rond AI en online kindermisbruik

• Aanpak kindermisbruik: Snelle aanname van EU-regelgeving die platforms verplicht om online kindermisbruik en grooming (het digitaal lokken van kinderen) op te sporen, te melden en te blokkeren.
• Kunstmatige Intelligentie (AI): Verbod op AI-toepassingen die naaktbeelden van personen genereren (nudification apps) en strenge waarschuwingen bij AI-chatbots, zodat jongeren weten dat ze met een computer praten en niet met een mens.

F. Versterking van ouders, scholen en de jeugd

• Educatie en AI-wijsheid: Digitale geletterdheid, AI-kennis en kritisch denken over algoritmes en desinformatie moeten verplicht worden in het schoolcurriculum.
• Ouderbegeleiding: De EU en lidstaten moeten duidelijke richtlijnen voor ouders opstellen (Guidelines for Parents) en zorgen voor gebruiksvriendelijke instrumenten voor ouderlijk toezicht.
• Investeren in offline alternatieven: Overheden moeten investeren in betaalbare sportverenigingen, jeugdclubs, bibliotheken en buurthuizen als aantrekkelijk alternatief voor overmatige schermtijd.
• Inspraak van jongeren: Kinderen en jongeren moeten actief worden betrokken bij het maken van het beleid ("bouw het internet met ons, niet alleen voor ons").