Wanneer de onderbuik regeert, sterft de rechtsstaat: Een antwoord op de toejuiching van foltering
"Als je een omaatje hebt overvallen, verdien je het om met z’n drieën op cel met je kop bij de wc-pot te slapen."
Het werd gisteren zonder blikken of blozen uitgesproken bij de Tafel van Gert. Een mening als een ander, zo leek het. Een oneliner die waarschijnlijk instemmend geknik oogstte in menig huiskamer. Maar laten we deze uitspraak eens bekijken voor wat ze werkelijk is: het failliet van onze beschaving en een oorverdovend bewijs van totale onwetendheid over wat er zich achter onze gevangenismuren afspeelt.
Wie dergelijke uitspraken doet, reduceert justitie tot wraak en detentie tot sadisme. Het getuigt van een schrijnend gebrek aan kennis over wie er in onze cellen zit en onder welke omstandigheden.
De realiteit achter de tralies
Laten we het romantische beeld van de "luxegevangenis" maar meteen doorprikken. De realiteit in de Belgische gevangenissen is er één van middeleeuwse ellende. Cellen van amper negen vierkante meter, ontworpen voor één persoon, waar nu drie mannen in worden gepropt. Dat betekent: matrassen op de grond, struikelen over elkaars ledematen en, inderdaad, slapen met het hoofd naast een open toiletpot waar twee celgenoten hun behoefte moeten doen.
Dit is geen ongemak. Dit is, volgens elke internationale norm en volgens het Europees Comité voor de Preventie van Foltering (CPT), een schending van artikel 3 van het EVRM: het verbod op onmenselijke en vernederende behandeling. Kortom: foltering. In eigen land.
Onschuldig tot het tegendeel bewezen is?
De dame op televisie gaat er gemakshalve vanuit dat iedereen in de cel een veroordeelde misdadiger is. Ze vergeet – of weet niet – dat onze gevangenissen uitpuilen van de mensen in voorhechtenis. Mensen die verdacht worden, maar nog niet veroordeeld zijn. In ons land geldt het vermoeden van onschuld, maar in de praktijk worden deze mensen onderworpen aan dezelfde mensonterende omstandigheden als zware criminelen.
U, ik, of uw buurman kan morgen door een samenloop van omstandigheden in zo'n cel belanden, wachtend op een onderzoek. Verdient u het dan ook om 23 van de 24 uur opgesloten te zitten in uw eigen uitwerpselen?
Een fabriek voor recidive
Bovendien getuigt de uitspraak van een totale kortzichtigheid over veiligheid. Opsluiting heeft als doel de maatschappij te beschermen én re-integratie mogelijk te maken. Maar wat gebeurt er als je mensen 23 uur per dag opsluit zonder werk, zonder opleiding, zonder perspectief en zonder menselijke waardigheid? Je creëert geen betere mensen. Je creëert wrakken, vol wrok en agressie.
Wie mensen behandelt als beesten, moet niet verbaasd zijn als ze als beesten terugkeren in de samenleving. De dame die "wraak" eist, organiseert met haar instemming haar eigen onveiligheid van morgen.
Het oorverdovende stilzwijgen
Dat een burger uit emotie of onwetendheid zulke dingen roept, is tot daaraan toe. Veel erger is dat de politiek zich in dit stilzwijgen blijft hullen. Europa tikt België keer op keer op de vingers. De dwangsommen stapelen zich op. Rechters weigeren soms nog mensen uit te leveren aan België vanwege de mensonterende omstandigheden. En toch verandert er niets structureels.
Waarom?
Omdat gevangenen geen kiezers zijn. Omdat populisme makkelijker scoort dan nuance. Omdat politici weten dat de publieke opinie, gevoed door dit soort tv-uitspraken, geen moer geeft om mensenrechten zolang het "de anderen" betreft.
Zover zijn we gekomen. We leven in een land waar foltering niet alleen gedoogd wordt door de overheid, maar toegejuicht wordt op televisie.
Dat is geen rechtvaardigheid. Dat is een beschamend moreel bankroet.
Behoudens advocaat Walter Damen, die alles probeerde uit te leggen en zoveel onzin tegen te spreken, was er niemand die reageerde. Ik had minstens van de moderator wat anders verwacht, maar nee.
Vrijheid van mening, natuurlijk, maar zoveel ongenuanceerde onzin ventileren zonder enige kennis van zaken, ik heb er echt geen woorden voor — behalve dat het pijnlijk aantoont hoe diep onze morele lat is gezakt wanneer we barbarij verwarren met gerechtigheid.
