In deze uitspraak van de Ondernemingsrechtbank Antwerpen (9 oktober 2026) staat een cruciale vraag centraal: Wanneer moet de bank het geld van een slachtoffer van online fraude onmiddellijk terugbetalen, en wanneer niet?
1. Wat was er precies gebeurd in deze zaak?
Een echtpaar van 88 jaar oud werd telefonisch gecontacteerd door oplichters (vishing). De fraudeurs deden zich voor als medewerkers van Card Stop en van hun eigen bank. Tijdens de telefoongesprekken slaagden de oplichters erin om in totaal € 61.822,10 van de spaarrekeningen van het echtpaar over te schrijven naar rekeningen van derden.
De fraude gebeurde via twee verschillende methoden:
- 11 transacties (€ 46.857,10) via de bankkaart, een kaartlezer en telefonisch doorgegeven responscodes.
- 3 transacties (€ 14.835,00) die werden geauthentiseerd via de Itsme-applicatie op de smartphone van het echtpaar.
Toen de bank weigerde de verloren gelden voorlopig terug te storten, stelde het echtpaar een dringende vordering in kort geding in bij de rechter.
2. Wat is het wettelijke uitgangspunt bij betaalfraude?
Volgens artikel VII.43 van het Wetboek van Economisch Recht (WER) geldt bij betaalfraude de regel: "Eerst terugbetalen, pas daarna discussiëren".
Wanneer een klant slachtoffer wordt van een niet-toegestane betalingstransactie, is de bank wettelijk verplicht om het bedrag onmiddellijk en voorlopig terug te betalen (uiterlijk aan het einde van de eerstvolgende werkdag). Zo wordt vermeden dat het slachtoffer maanden of jaren op zijn geld moet wachten terwijl de bank onderzoekt wie de fout heeft gemaakt.
3. Wat is het verschil tussen een "toegestane" en een "niet-toegestane" transactie?
Het antwoord op de vraag of de bank verplicht is om het geld meteen terug te storten, hangt volledig af van de juridische kwalificatie van de transactie:
🔴 Niet-toegestane betalingstransactie (Oplichter handelt zelf)
- Wat betekent dit? De klant heeft geen instemming gegeven om een welbepaald bedrag over te schrijven naar een welbepaalde rekening. De klant heeft enkel beveiligingsgegevens (zoals responscodes van een kaartlezer) doorgegeven, waarna de oplichter zélf de overschrijving heeft aangemaakt en uitgevoerd.
- Voorbeeld: Een nep-bankmedewerker belt u op en vraagt u om codes te genereren met uw kaartlezer om "uw account te beveiligen". U leest de codes voor over de telefoon. De oplichter voert op zijn eigen computer een overschrijving van € 5.000 uit en gebruikt uw codes. Omdat u zelf géén overschrijvingsopdracht gaf voor dat bedrag naar die ontvanger, is dit een niet-toegestane transactie.
- Gevolg: De bank moet het geld voorlopig onmiddellijk terugbetalen.
🟢 Toegestane betalingstransactie (Klant voert de actie zelf uit, al dan niet misleid)
- Wat betekent dit? De klant keurt de overschrijving zelf goed via zijn eigen toestel of bankomgeving (bijvoorbeeld door op 'bevestigen' te drukken in de Itsme-app). Ook al werd de klant misleid door een leugen van de fraudeur (zoals "uw geld veiligstellen op een kluisrekening"), juridisch heeft de klant zélf de opdracht gegeven.
- Voorbeeld: De oplichter vraagt u aan de telefoon om uw Itsme-app te openen. In de Itsme-app verschijnt een melding met een bedrag van € 2.000 en een rekeningnummer. U drukt op uw eigen smartphone op 'bevestigen'. Omdat u de handeling zelf op uw toestel hebt geauthentiseerd, geldt dit als een toegestane transactie.
- Gevolg: De automatische terugbetalingsplicht van artikel VII.43 WER is niet van toepassing.
4. Wat heeft de rechter in deze zaak beslist?
De rechter maakte een heel strikt en helder onderscheid tussen de twee soorten transacties:
-
Voor de 11 kaartlezer-transacties (€ 46.857,10):
- Oordeel: Dit waren niet-toegestane transacties. Het echtpaar had enkel codes voorgelezen; de fraudeur had de overschrijvingen zelf geïnitieerd.
- Uitspraak: De bank werd veroordeeld tot de onmiddellijke voorlopige terugbetaling van € 46.857,10 op de rekening van de slachtoffers.
-
Voor de 3 Itsme-transacties (€ 14.835,00):
- Oordeel: Dit waren juridisch toegestane transacties. Mevrouw had de opdrachten op haar eigen smartphone in de Itsme-app zelf geaccepteerd. In de Itsme-app staat de context (bedrag en actie) immers duidelijk vermeld.
- Uitspraak: De bank is niet verplicht om dit bedrag voorlopig terug te betalen op grond van artikel VII.43 WER.
5. Mocht de bank de terugbetaling weigeren met juridische argumenten?
Nee. De bank probeerde de terugbetaling op verschillende manieren tegen te houden, maar de rechter wees al deze argumenten af:
- Geen dringende noodzaak? De bank beweerde dat er geen spoed was. De rechter oordeelde dat een echtpaar van 88 jaar dat vrijwel al zijn vloeibare spaargeld verliest, per definitie in een dringende situatie verkeert.
- Schuldvergelijking & kantonnement: De bank wilde het geld niet uitkeren omdat ze later zou beweren dat het echtpaar "grof nalatig" was geweest. De rechter stelde dat de bank de wettelijke beschermingsregeling niet mag omzeilen door op voorhand al te compenseren met een mogelijke toekomstige vordering.
6. Wat is de belangrijkste les van dit arrest voor het grote publiek?
- ⚠️ De Itsme-valkuil: Druk nooit op 'bevestigen' in uw Itsme-app of bank-app wanneer u gecontacteerd wordt door iemand die vraagt om een verrichting goed te keuren of op te heffen.
- 🔒 Zodra u zelf op uw eigen toestel een actie bevestigt, beschouwt de wetgever de overschrijving als 'toegestaan'. U verliest daardoor het recht om op grond van artikel VII.43 WER uw geld onmiddellijk van de bank terug te eisen.
