Gambia tegen Myanmar: arrest van het
Internationaal Gerechtshof over genocide tegen de Rohingya
Toepassing
van het Verdrag inzake de voorkoming en bestraffing van genocide (The Gambia v.
Myanmar, 11 interveniërende Staten) – Arrest van 19 november 2026 – Algemene
lijst nr. 178
|
Samenvatting
met AI. Let
op: dit document is een samenvatting en uitleg die met behulp van artificiële
intelligentie (AI) is gemaakt op basis van het volledige Engelstalige arrest
(191 pagina's). Het is geen officiële tekst en geen juridisch advies. Enkel
de authentieke Engelse tekst van het arrest (het Hof vermeldt dat de Engelse
tekst gezaghebbend is) is bindend. Raadpleeg voor elk gebruik het origineel: https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/178/178-20261119-jud-01-00-en.pdf |
Volledig
arrest (Engels): https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/178/178-20261119-jud-01-00-en.pdf
Inhoud
(Klik
met de rechtermuisknop en kies "Veld bijwerken" om de inhoudstafel te
tonen.)
1. Kort overzicht (het wezenlijke in een
oogopslag)
·
Zaak: The Gambia heeft Myanmar
voor het Internationaal Gerechtshof (IGH) gedaagd wegens schending van het
Genocideverdrag van 1948 in verband met de 'clearance operations' tegen de
Rohingya in het noorden van de deelstaat Rakhine (2016–2017).
·
Kernbeslissing (negen stemmen
tegen zes): Myanmar heeft genocide gepleegd tegen de Rohingya-groep in het
noorden van Rakhine en daarmee zijn verplichtingen onder het Verdrag
geschonden.
·
Het Hof stelt de handelingen
van artikel II, a (doden), b (ernstige lichamelijke of geestelijke schade) en d
(maatregelen om geboorten te verhinderen) vast. Artikel II, c
(levensomstandigheden) is niet bewezen.
·
Genocidale opzet: het Hof leidt
die af uit het geheel van het bewijs en oordeelt dat de enige redelijke
gevolgtrekking is dat Myanmar een wezenlijk deel van de Rohingya wilde
vernietigen.
·
Myanmar heeft ook de plicht
geschonden om genocide door personen naast zijn veiligheidstroepen te
voorkomen, de plicht om te bestraffen en de plicht om de nodige wetgeving uit
te vaardigen.
·
Niet bewezen: rechtstreekse en
openbare aanzetting tot genocide (14 tegen 1).
·
Gevolgen: stopzetting van
voortdurende schendingen, waarborgen van niet-herhaling, teruggave (restitutie)
en schadevergoeding in beginsel. Het bedrag en de modaliteiten volgen in een
latere fase; Myanmar moet binnen twee jaar een verslag indienen.
·
Ook vastgesteld: Myanmar heeft
het bevel tot voorlopige maatregelen van 23 januari 2020 geschonden wat het
bewaren van bewijs betreft.
|
Hoe lees je dit? Het arrest is
een uitspraak over de verantwoordelijkheid van een Staat. Het gaat niet over
de strafrechtelijke schuld van individuen. Die vraag blijft voorbehouden aan
(inter)nationale strafgerechten. |
2. De zaak en de procedure
2.1 Partijen en samenstelling van het
Hof
Eiser is de Republiek The Gambia
(vertegenwoordigd door de Attorney General en minister van Justitie, Dawda
Jallow, als agent). Verweerder is de Republiek van de Unie Myanmar (agent: Ko
Ko Hlaing). Het Hof was als volgt samengesteld: president Iwasawa, vicepresident
Sebutinde, rechters Tomka, Abraham, Xue, Nolte, Charlesworth, Brant, Gómez
Robledo, Cleveland, Aurescu, Tladi en Hmoud, en de rechters ad hoc Pillay
(gekozen door The Gambia) en Kress (gekozen door Myanmar). Griffier:
Villalpando.
2.2 Belangrijke procedurele stappen
|
Datum |
Gebeurtenis |
|
11 november 2019 |
The Gambia dient het
verzoekschrift in (rechtsmacht op basis van artikel IX van het
Genocideverdrag) en vraagt voorlopige maatregelen. |
|
23 januari 2020 |
Bevel tot voorlopige
maatregelen (onder meer: genocidehandelingen voorkomen, bewijs bewaren,
halfjaarlijks verslag indienen). |
|
22 juli 2022 |
Arrest over de excepties
van onbevoegdheid en niet-ontvankelijkheid: het Hof is bevoegd en het
verzoekschrift is ontvankelijk. |
|
15 november 2023 en later |
Verklaringen van
tussenkomst (artikel 63 Statuut) door de Malediven en een gezamenlijke
verklaring van Canada, Denemarken, Frankrijk, Duitsland, Nederland en het
Verenigd Koninkrijk, later ook Slovenië, de DR Congo, België en Ierland:
samen 11 Staten. Zij zijn toegelaten voor zover het de uitleg van het Verdrag
betreft. |
|
12–29 januari 2026 |
Openbare hoorzittingen.
Getuigen werden in gesloten zitting gehoord (drie door The Gambia, één door
Myanmar); professor Michael Newton trad op als deskundige. |
|
19 november 2026 |
Uitspraak van het arrest. |
Opmerkelijk procedureel detail: het Hof
verklaarde dat het geen rekening zou houden met 'ex parte'-bewijs. De
verzegelde, niet-geredigeerde getuigenverklaringen die The Gambia onder zegel
had neergelegd, werden teruggegeven. Verder diende Myanmar dertien verslagen in
over de uitvoering van de voorlopige maatregelen.
3. Bewijsvragen
3.1 Bewijslast en bewijsstandaard
·
Wie een feit aanvoert, moet het
bewijzen. The Gambia draagt dus de last om de schendingen te bewijzen; Myanmar
moet de feiten bewijzen die het zelf inroept. De regel wordt flexibel toegepast
wanneer de verweerder beter geplaatst is om feiten aan te tonen.
·
Voor genocide en de andere in
artikel III opgesomde handelingen is 'volledig overtuigend' (fully conclusive)
bewijs vereist. Voor schending van de plichten om te voorkomen en te bestraffen
is bewijs met 'een hoge graad van zekerheid' nodig, aangepast aan de ernst van
de beschuldiging.
3.2 Welke bewijzen telden en hoe zwaar
·
Getuigen: de getuigen van The
Gambia werden geloofwaardig bevonden. Hun verklaringen kwamen overeen met ander
bewijs. De getuige van Myanmar bevestigde een ARSA-aanval op hindoeburgers in
Kha Maung Seik.
·
Schriftelijke verklaringen: de
gedetailleerde verklaringen van het IIMM kregen aanzienlijk gewicht wegens de
zorgvuldige methodologie. Die van LAW kregen minder gewicht maar werden over
het algemeen betrouwbaar bevonden. Geredigeerde verklaringen verliezen wat
gewicht, maar worden niet uitgesloten. Ongetekende verklaringen vormden slechts
een zeer klein deel.
·
Rapporten van de
VN-onderzoeksmissie (FFM): 1.294 interviews. Omdat de FFM een lagere
bewijsstandaard ('redelijke gronden') hanteerde dan het Hof, ging het Hof
voorzichtig te werk, maar het achtte de twee hoofdrapporten over het algemeen
een betrouwbare feitenbron. Juridische beoordelingen in rapporten kregen geen
bewijswaarde.
·
Rapporten van het IIMM (het
VN-mechanisme voor bewijsvergaring): aanzienlijk bewijsgewicht.
·
Satellietbeelden en
branddetectiegegevens (UNOSAT): authenticiteit niet betwist en bruikbaar.
·
Documenten van Myanmar zelf
(militaire verslagen, de eigen onderzoekscommissie ICOE): onderworpen aan
kritische toetsing. Sommige kenmerken wekten twijfel over betrouwbaarheid.
·
Deskundige: enkel gewicht voor
wat tot zijn mandaat en expertise behoorde (of de operaties conform de
contra-insurgentiestandaarden verliepen), niet voor juridische conclusies.
3.3 Gebrek aan medewerking van Myanmar
Myanmar weigerde de FFM en het IIMM toegang
tot zijn grondgebied en beantwoordde hun vragen niet. Een Staat is in beginsel
niet verplicht om VN-mechanismen toe te laten. Maar omdat The Gambia geen
toegang had tot bewijs op het terrein, houdt het Hof er rekening mee dat
Myanmar geen echt onderzoek voerde en geen toegang gaf. Het Hof kan daarom
ruimer feitelijke gevolgtrekkingen maken voor gebeurtenissen waarvan Myanmar de
exclusieve kennis heeft en waarvoor het geen bevredigende verklaring gaf.
4. De feiten zoals het Hof ze vaststelt
4.1 Achtergrond
·
De Rohingya zijn overwegend
moslim en spreken een eigen taal. Zij worden niet erkend als een van de 8
'grote nationale rassen' of de 135 'nationale etnische groepen' van Myanmar.
Myanmar noemt hen 'Bengalen'.
·
Vóór de operaties van 2017
telde het noorden van Rakhine ongeveer 815.000 Rohingya: 492.000 in Maungdaw,
286.000 in Buthidaung en 37.000 in Rathedaung. Zij waren ongeveer 93% van de
bevolking van Maungdaw, 80% van Buthidaung en 22% van Rathedaung.
·
Eerdere militaire operaties
tegen de Rohingya (1978 en 1991–1992) leidden telkens tot de vlucht van
ongeveer 200.000 mensen naar Bangladesh; de grote meerderheid keerde later
terug. Na gewelddadigheden in 2012 raakten meer dan 100.000 Rohingya in ontheemdenkampen.
·
De rebellengroep ARSA ontstond
na 2012. Op 9 oktober 2016 viel zij drie grenspolitiekantoren aan. Op 25
augustus 2017 voerde zij gecoördineerde aanvallen uit op ten minste 30 posten
van de veiligheidsdiensten. Het Hof stelt vast dat ARSA over een bescheiden
arsenaal beschikte (naar schatting 40 tot 70 vuurwapens, voor het overige
vooral blanke wapens en stokken) en dat zij ook burgers aanviel en dorpen van
andere bevolkingsgroepen in brand stak.
·
Op 1 februari 2021 greep het
leger (Tatmadaw) opnieuw de macht. Senior General Min Aung Hlaing werd in april
2026 tot president uitgeroepen.
4.2 Historische behandeling van de
Rohingya
·
Staatsburgerschap: de
Burgerschapswet van 1982 koppelde volwaardig burgerschap aan 'nationale
rassen'. Door onder meer gediscrimineerende verificatieprocedures kregen zelfs
Rohingya met een aanspraak vaak geen burgerschap. Het Hof oordeelt dat de
toegang tot burgerschap op discriminerende wijze verliep en leidde tot een
geleidelijke uitholling van hun rechten. Myanmar verklaarde in 1992 dat de
Rohingya 'niet bestaan'.
·
Huwelijk en geboorten: een
regionaal bevel (Regional Order 1/2005, van kracht 2005–2018 in Maungdaw)
vereiste toestemming voor 'islamitische' huwelijken en beperkte het aantal
kinderen. Het werd officieel omschreven als een maatregel voor het 'beheersen van
de Bengaalse bevolking'. Soortgelijke beperkingen golden niet elders in het
land. Sinds de jaren 1990 werden voor Rohingya geen geboorteaktes meer
uitgereikt.
·
Overige beperkingen: strenge
bewegingsbeperkingen, beperkte toegang tot levensonderhoud en gezondheidszorg,
een verbod voor het Wereldvoedselprogramma in 2017 en opsluiting van meer dan
100.000 ontheemden in kampen.
·
Haatzaaiende taal: na 2012 nam
denigrerende en ontmenselijkende taal over de Rohingya toe. Toespraken van Min
Aung Hlaing in september 2017 stelden de Rohingya voor als een gewelddadige
bedreiging. Het Hof oordeelt dat zij 'in staat waren haat aan te wakkeren'. Het
IIMM stelde vast dat 36 verwijderde Facebookpagina's van het militaire netwerk
samen 10.485 berichten met haatzaaiende inhoud bevatten (juli–december 2017).
Het Hof aanvaardt dat dit een gecoördineerd netwerk was met banden met de
Tatmadaw.
4.3 De 'clearance operations' van 2017
Het Hof onderzocht niet elk incident, maar
koos representatieve plaatsen. De operaties begonnen op 25 augustus 2017, de
dag van de ARSA-aanvallen. De FFM verifieerde operaties op 54 plaatsen en
ontving getuigenissen over nog 22 andere.
|
Plaats |
Wat het Hof vaststelt |
|
Min Gyi (Tula Toli), 30
augustus 2017 |
Beschieting van burgers,
ook kinderen en vluchtenden, aan de rivieroever. Scheiding van mannen en
vrouwen, executies, massale seksuele geweldpleging, lijken verbrand in
kuilen. Vrouwen en kinderen werden in huizen opgesloten die in brand werden
gestoken. Circa 440 gebouwen verwoest. Het Hof aanvaardt een cijfer van 750
doden, onder wie minstens 400 inwoners van Min Gyi. |
|
Chut Pyin (Shuap Praung),
27 augustus 2017 |
Dorp omsingeld, zware
beschieting, scheiding van mannen en jongens, verkrachtingen, ook van
gehandicapten, ouderen en kinderen onder de slachtoffers. Het Rohingyadorp
werd volledig vernietigd terwijl het naburige Rakhinedorp onaangeroerd bleef.
Lijst van de vluchtelingengemeenschap: 358 doden. Myanmar zelf meldt 32
gedode 'terroristen'. |
|
Maung Nu, 27 augustus 2017 |
Willekeurig schieten,
scheiding en executie van mannen en jongens (een officier sprak over 87
vastgehouden mannen en jongens), seksueel geweld. Meer dan 320 structuren
verbrand. Minstens 82 doden gedocumenteerd, volgens de FFM tot circa 100. |
|
Zes andere plaatsen |
Gu Dar Pyin, Inn Din, Koe
Tan Kauk en Chein Khar Li, Kyauk Pan Du, Ah Lel Than Kyaw en Myin Hlut:
telkens beschieting, brandstichting en vernietiging van uitsluitend
Rohingyadorpen. In Inn Din werden tien mannen geëxecuteerd. Aantallen doden
volgens gemeenschapslijsten: meer dan 180 (Koe Tan Kauk en Chein Khar Li),
tot 77 (Ah Lel Than Kyaw) en tot 70 (Myin Hlut). Het Hof acht het bewijs voor
seksueel geweld in Koe Tan Kauk en Chein Khar Li onvoldoende omdat het
ongestaafd is. |
4.4 Gemeenschappelijke kenmerken en
cijfers
|
Onderwerp |
Vaststelling van het Hof |
|
Doden |
Ten minste 10.000
gewelddadige doden (schatting van de FFM, geschraagd door bewijs). Myanmar
noemt 376 ARSA-strijders, 13 leden van de veiligheidsdiensten en 131
'etnische/hindoe/Bengaalse' personen en heeft burgerslachtoffers niet
geschat. Vluchtelingenlijsten: 9.208 doden en 1.358 vermoedelijk gedood of
vermist. Ter vergelijking: Artsen Zonder Grenzen schatte minstens 6.700 tot
9.867 doden tussen 25 augustus en 24 september 2017. |
|
Seksueel geweld |
Wijdverspreide groeps- en
massaverkrachtingen, vaak met geweld, verminking of brandmerken. Ten minste
1.834 verkrachte personen (aanvaard als gestaafd); massaverkrachtingen in
minstens tien dorpsgebieden. |
|
Kinderen |
Wijdverspreid opzettelijk
doden van kinderen, ook zeer jonge; kinderen werden ook seksueel misbruikt.
Minstens 730 en tot 2.109 Rohingyakinderen onder de vijf jaar overleden aan
geweld. |
|
Vlucht |
Meer dan 700.000 Rohingya
(meer dan 85% van wie na 2016 in het noorden van Rakhine was gebleven)
vluchtten naar Bangladesh. Vluchtenden werden systematisch beschoten; er
waren landmijnen langs routes en grensovergangen. |
|
Vernietiging van dorpen |
Ongeveer 392 dorpen (40%
van de 993 dorpen in de drie townships) geheel of gedeeltelijk vernietigd,
hoofdzakelijk door brand, voornamelijk door de veiligheidstroepen. Daarna
volgden bulldozers, terreinzuivering en nieuwbouw, onder meer legerbases, en
het bevorderen van hervestiging door niet-Rohingya. Het Hof besluit dat dit
een 'weloverwogen, georganiseerd proces' was. |
5. Toepasselijk recht
·
Artikel II van het
Genocideverdrag definieert genocide als elk van vijf handelingen (a. doden; b.
ernstige lichamelijke of geestelijke schade; c. opzettelijk
levensomstandigheden opleggen die gericht zijn op fysieke vernietiging; d.
maatregelen om geboorten te verhinderen; e. gewelddadige overbrenging van
kinderen), gepleegd met 'de opzet om een nationale, etnische, rassen- of
godsdienstige groep als zodanig geheel of gedeeltelijk te vernietigen'.
·
Twee bestanddelen: de materiële
handeling (actus reus) en de bijzondere opzet (dolus specialis). Die bijzondere
opzet onderscheidt genocide van andere zware misdrijven zoals misdrijven tegen
de menselijkheid.
·
'Vernietigen' verwijst naar
fysieke of biologische vernietiging van de groep, niet naar vernietiging van
haar cultuur. Dat is niet beperkt tot de dood van individuele leden.
·
Een Staat kan zelf
verantwoordelijk zijn voor genocide wanneer zijn organen of aan hem
toerekenbare personen de handelingen plegen. Staatsverantwoordelijkheid staat
los van individuele strafrechtelijke verantwoordelijkheid.
·
Humanitair oorlogsrecht en
genocide: het Hof is enkel bevoegd om het Genocideverdrag toe te passen.
Naleving van het humanitair recht kan wel bewijs zijn voor of tegen opzet, maar
sluit handelingen niet uit van het toepassingsgebied van het Verdrag. Zelfs
wettelijk toegelaten doelwitten kunnen met genocidale opzet worden gedood.
6. Verplichting om geen genocide te
plegen
6.1 De Rohingya als beschermde groep
De Rohingya vormen volgens het Hof een
afzonderlijke etnische groep: eigen taal, overwegend moslim, eigen cultuur en
instellingen, zelfidentificatie. Myanmar erkende tijdens de hoorzittingen dat
zij ten minste 'een deel' van een beschermde groep uitmaken.
6.2 Materiële handelingen (actus reus)
|
Onderdeel |
Oordeel van het Hof |
Kern van de redenering |
|
Art. II, a: doden |
Bewezen |
Geen minimumaantal
slachtoffers vereist; schaal is relevant voor de opzet. Opzettelijke dodingen
op grote schaal, ook van vrouwen en zeer jonge kinderen (circa 10.000 doden). |
|
Art. II, b: ernstige schade |
Bewezen |
Zware lichamelijke letsels
(schotwonden, steekwonden, brandwonden, verkrachting) en ernstige geestelijke
schade door het getuige zijn van moord, het verlies van gezinsleden, de
vernietiging van woningen en de vlucht. Een holistische beoordeling; niet elke
handeling afzonderlijk trof elk lid van de groep. |
|
Art. II, c:
levensomstandigheden |
Niet bewezen |
De drempel is veeleisend:
de omstandigheden moeten objectief in staat zijn om over tijd de dood van een
wezenlijk deel van de groep te veroorzaken. Het Hof is niet overtuigd dat de
beperkingen op bewegingsvrijheid en op toegang tot voedsel en medische zorg
die drempel halen. |
|
Art. II, d: geboorten
verhinderen |
Bewezen |
Huwelijks- en
geboortebeperkingen in Maungdaw (waar bijna 500.000 Rohingya woonden),
weigering van geboorteregistratie en ten minste 1.834 verkrachtingen, in een
context van uitingen over de 'ongecontroleerde' groei van de
Rohingyabevolking. De maatregelen hoeven niet daadwerkelijk het
geboortecijfer te hebben verlaagd. |
Artikel II, e (gewelddadige overbrenging
van kinderen) werd door The Gambia niet ingeroepen.
6.3 Genocidale opzet (mens rea)
Het Hof onderzoekt eerst welk deel van de
groep werd beoogd. Het besluit, op basis van enkel de numerieke omvang, dat het
om een wezenlijk deel gaat: de ongeveer 815.000 Rohingya in het noorden van
Rakhine. Omdat er geen rechtstreeks bewijs van een genocideplan is, wordt de
opzet afgeleid uit omstandigheden. Het Hof wijst Myanmars stelling af dat dit
enkel via een 'patroon van gedrag' kan. Het beoordeelt 'al het bewijs samen' en
gebruikt daarbij de term 'factoren' in plaats van 'indicatoren'. Vier factoren worden
onderzocht:
·
Algemene context en andere
schuldige handelingen systematisch gericht tegen de groep: langdurige
discriminatie (burgerschap, huwelijks- en geboortebeperkingen), door het leger
georganiseerde haatcampagnes (toespraken en Facebooknetwerk), eerdere militaire
operaties (1978, 1991–1992, 2016) en gedwongen verplaatsing.
·
Selectieve targeting: in
meerdere dorpen werden enkel Rohingyawijken vernietigd terwijl nabije
Rakhinedorpen ongemoeid bleven; het verbranden en met de grond gelijkmaken van
dorpen gecombineerd met hervestiging van niet-Rohingya stuurde 'het duidelijke
signaal dat er niets was om naar terug te keren'.
·
Handelingen die de grondslagen
van de groep aantasten: brutaal seksueel geweld (1.834 verkrachtingen,
massaverkrachtingen, verminkingen) en het doelgericht treffen van kinderen,
waarvoor het Hof geen andere verklaring ziet dan hun lidmaatschap van de groep.
·
Systematisch karakter en
schaal: gelijkaardige werkwijze op vele plaatsen. De 10.000 doden zijn 1,2% van
de beoogde bevolking; een laag percentage sluit opzet niet uit, zeker omdat ook
alle andere handelingen meetellen. Dat vele Rohingya nog in kampen of in
Rakhine leefden, doet niets af: de groepsdelen buiten het operatiegebied lagen
buiten het bereik van de 'contra-insurgentie'-operaties.
6.4 De test 'enige redelijke
gevolgtrekking'
Genocidale opzet mag uit omstandigheden
worden afgeleid enkel als het de enige redelijke gevolgtrekking is. Een andere
opzet kan naast genocidale opzet bestaan, zolang ze er niet mee onverenigbaar
is; de gevolgtrekking moet het geheel van het bewijs verklaren. Het Hof
onderzoekt de alternatieven van Myanmar:
|
Alternatief |
Waarom verworpen |
|
Contra-insurgentie /
terrorismebestrijding |
Er is wel een geografisch
en tijdsverband met ARSA-aanvallen. Maar de operaties maakten geen
onderscheid tussen burgers en strijders (ook niet in Myanmars eigen
verslagen), en executies van mannen en jongens, massaverkrachtingen, het
doelgericht treffen van kinderen en baby's, het stelselmatig verbranden van
dorpen en het aanvallen van vluchtende burgers zijn niet te rijmen met echte
contra-insurgentie. |
|
Gedwongen verplaatsing
('etnische zuivering') |
Gedwongen verplaatsing en
genocide kunnen naast elkaar bestaan. In vroegere zaken (Bosnië, Kroatië) was
er een beleid van evacuatie of overbrenging. Hier is er geen bewijs van een
plan om de Rohingya te evacueren, en de beschietingen van vluchtelingen, de
landmijnen en de aanvallen op jonge kinderen zijn niet te verklaren door een
loutere wil tot verdrijving. |
|
Opzet om te straffen |
Genocidale en bestraffende
opzet kunnen met elkaar verweven zijn. Schaal en aard van het geweld gingen
veel verder dan wat nodig was om te straffen en wijzen op de wil om een
wezenlijk deel van de groep te vernietigen. Het Vukovar-precedent uit de
Kroatië-zaak steunde op totaal andere feiten. |
|
Besluit van het Hof (r.o.
467–469): de enige redelijke gevolgtrekking die Myanmars handelen verklaart,
is de bedoeling om een wezenlijk deel van de Rohingya-bevolking van het
noorden van Rakhine te vernietigen. Myanmar heeft artikelen I en III (a) van
het Verdrag geschonden. |
7. Schending van andere verplichtingen
onder het Verdrag
7.1 Plicht om genocide te voorkomen
(artikel I)
De claim van The Gambia betrof enkel
genocide door personen naast de veiligheidstroepen, met name etnische Rakhine
en andere burgers die samen met de troepen doodden en huizen in brand staken.
Het Hof kon niet vaststellen dat al hun handelingen aan Myanmar toerekenbaar
waren (geen bewijs van instructies of 'effectieve controle'), maar die deelname
schiep een ernstig risico op genocide. Myanmar wist of had moeten weten dat
risico en had de middelen om op te treden, maar liet dat 'manifest' na. De
verplichting is er een van middelen, niet van resultaat. Besluit: schending.
7.2 Rechtstreekse en openbare
aanzetting tot genocide (artikel III, c)
Het Hof stelt voorop dat de aanzetting door
de Staat tot genocide door private personen kan bestaan en dat de aanzetting
aan eigen organen reeds opgaat in de vaststelling dat de Staat zelf genocide
pleegde. Aanzetting vereist dat de oproep openbaar en rechtstreeks is, en dat
de spreker zelf genocidale opzet heeft. De toespraken van Min Aung Hlaing waren
volgens het Hof in de eerste plaats gericht aan de veiligheidstroepen en andere
staatsorganen, niet aan burgers; de berichten op het Facebooknetwerk droegen
soms op tot geweld, maar het bewijs toont niet 'volledig overtuigend'
genocidale opzet of een rechtstreekse oproep die het publiek zo zou verstaan.
Uitspraken van monniken en politici konden niet aan Myanmar worden toegerekend.
Besluit: niet bewezen.
7.3 Plicht om te bestraffen (artikelen
I, IV, V en VI)
·
Rechtsregels: de plicht om te
onderzoeken ontstaat zodra er redelijke gronden zijn om te vermoeden dat in de
Staat genocide of een andere in artikel III bedoelde handeling werd gepleegd.
Onderzoeken moeten te goeder trouw, snel, grondig, doeltreffend, onafhankelijk
en onpartijdig zijn. Ook bevelhebbers (superieurenverantwoordelijkheid) moeten
worden vervolgd; de Staat kan zijn interne recht niet inroepen.
·
Toepassing: de commissies van
Myanmar (het onderzoeksbureau van het leger, de ICOE en de strafrechtelijke
onderzoeks- en vervolgingsinstantie CIPB) onderzochten of vervolgden geen
individuele Tatmadaw-leden voor genocide. In Inn Din werden zeven militairen
veroordeeld tot tien jaar, maar na acht maanden gratie verleend. Myanmar stelde
genocide niet strafbaar vóór 2021. Het Hof stelde ook vast dat Myanmar bewijs
vernietigde door lijken te verbranden, massagraven en het slopen en herbouwen
van dorpen, en belemmerde de VN-onderzoekers.
·
Besluit: Myanmar heeft verzuimd
om personen, ook bevelhebbers, te onderzoeken, te vervolgen en te straffen met
passende straffen.
7.4 Plicht om wetgeving uit te
vaardigen (artikel V)
Artikel V vereist wetgeving die genocide
als afzonderlijk misdrijf met alle bestanddelen van de artikelen II en III
strafbaar stelt, inclusief genocidale opzet. Gewone strafwetgeving (moord,
verkrachting) volstaat niet. Myanmar had vóór 2021 geen genocidewetgeving. De
nieuwe artikelen 311A en 311B van het Strafwetboek (2021) ondervangen dit
gedeeltelijk, maar tonen twee tekortkomingen: (1) artikel II, d wordt enkel
strafbaar voor maatregelen 'die niet overeenkomstig bestaande wetten' zijn,
zodat de verboden maatregelen kunnen worden opgelegd door wetgeving zelf; (2)
de bepalingen voor de andere in artikel III (b) tot (e) bedoelde handelingen,
zoals samenspanning en aanzetting, ontbreken. Besluit: schending van artikel V.
Dat de bevelhebber gratie kan verlenen, is op zichzelf geen schending van
artikel V.
8. Rechtsgevolgen en herstel
8.1 Bevoegdheid en procesbevoegdheid
Het Hof is bevoegd om ook over herstel te
oordelen: het arrest van 2022 bevestigde zijn bevoegdheid over het
verzoekschrift, waarin al om herstel was gevraagd. The Gambia mag als Staat die
een verplichting erga omnes partes inroept, vragen om stopzetting, waarborgen
van niet-herhaling en nakoming van de verplichting tot herstel in het belang
van de Rohingya als groep en als individuen. Het kan geen herstel voor zichzelf
vorderen.
8.2 Beslissingen over herstel
|
Remedie |
Beslissing van het Hof |
|
Stopzetting |
Enkel voor voortdurende
schendingen: Myanmar moet wetgeving uitvaardigen die volledig uitvoering
geeft aan het Verdrag, en onverwijld doeltreffende stappen zetten om alle
personen te onderzoeken die redelijkerwijs worden verdacht van handelingen in
strijd met artikel III in verband met de operaties van 2017 en, indien
gerechtvaardigd, te vervolgen en te straffen. De genocide zelf is niet meer
'voortdurend', dus daar is stopzetting niet aan de orde. |
|
Waarborgen van
niet-herhaling |
Ja, in algemene termen:
Myanmar moet waarborgen bieden en herhaling voorkomen (onder meer
rechtshervorming, opleiding van veiligheidstroepen, civiele controle). Het
verzoek om volledige en gelijke staatsburgerschap voor alle Rohingya wordt
als zodanig afgewezen als waarborg, maar bescherming tegen discriminatie en
vervolging, ook inzake toegang tot burgerschap, valt onder de
restitutiemaatregelen. |
|
Restitutie |
Myanmar moet (1) de
veilige, vrijwillige en waardige terugkeer en gezinshereniging toelaten en
vergemakkelijken; (2) individueel en collectief eigendom teruggeven of in
natura vervangen; (3) helpen bij het zoeken naar vermisten en de waardige
herbegrafenis van gedoden; (4) lichamelijke en psychologische revalidatie
voorzien; (5) de Rohingya beschermen tegen discriminatie en vervolging (r.o.
615). |
|
Schadevergoeding |
Myanmar moet de
Rohingya-groep en haar leden vergoeden voor schade die niet door restitutie
is hersteld. Het bedrag en de modaliteiten worden in een volgende fase
vastgesteld; Myanmar moet binnen twee jaar na het arrest een verslag bij het
Hof indienen over de genomen restitutiemaatregelen en, voor zover restitutie
materieel onmogelijk is, over bedrag en modaliteiten. |
9. Naleving van het bevel tot
voorlopige maatregelen
·
Eerste maatregel (voorkomen van
handelingen van artikel II): niet bewezen. De rapporten van The Gambia over
feiten na januari 2020 waren te weinig gedetailleerd of gestaafd.
·
Tweede maatregel (geen
handelingen van artikel II of III, inclusief aanzetting): niet bewezen; het Hof
is niet overtuigd dat de verspreide berichten genocidale opzet of een
rechtstreekse oproep bevatten.
·
Derde maatregel (bewijs
bewaren): geschonden. Myanmar voltooide in 2021 minstens één overheidsbasis
(BGP) op de plaats van vroegere Rohingyadorpen in Maungdaw, en in mei 2020
werden de resten van ten minste vijf Rohingyadorpen in Buthidaung verbrand en vernietigd.
·
Verslagplicht: Myanmar diende
dertien verslagen in; het arrest geldt als eindbeslissing, zodat verdere
verslagen niet meer nodig zijn.
·
Herstel voor deze schending:
een declaratoire vaststelling volstaat; geen verdere vorm van herstel.
10. Dictum: de beslissingen en stemmen
|
Nr. |
Beslissing |
Stemming |
|
1 |
Myanmar heeft genocide
gepleegd tegen de Rohingya-groep in het noorden van de deelstaat Rakhine, in
strijd met het Genocideverdrag. |
9 tegen 6 |
|
2 |
Myanmar heeft zijn
verplichting geschonden om genocide door personen naast zijn
veiligheidstroepen te voorkomen. |
9 tegen 6 |
|
3 |
Myanmar heeft niet
rechtstreeks en openbaar aangezet tot genocide door private personen. |
14 tegen 1 |
|
4 |
Myanmar heeft zijn
verplichting geschonden om genocide en andere in artikel III bedoelde
handelingen te bestraffen. |
11 tegen 4 |
|
5 |
Myanmar heeft de
verplichting geschonden om de nodige wetgeving uit te vaardigen. |
14 tegen 1 |
|
6 |
Myanmar moet de
voortdurende schending van artikel V beëindigen door wetgeving uit te
vaardigen die het Verdrag volledig uitvoert. |
14 tegen 1 |
|
7 |
Myanmar moet onverwijld
doeltreffende stappen zetten om verdachten van handelingen in strijd met
artikel III in verband met de operaties van 2017 te onderzoeken en indien
gerechtvaardigd te vervolgen en te straffen. |
13 tegen 2 |
|
8 |
Myanmar moet waarborgen van
niet-herhaling bieden en gelijkaardige schendingen voorkomen. |
9 tegen 6 |
|
9 |
Myanmar moet de
restitutiemaatregelen uit r.o. 615 nemen. |
10 tegen 5 |
|
10 |
Myanmar moet de
Rohingya-groep en haar leden vergoeden voor schade die niet door restitutie
is hersteld. |
10 tegen 5 |
|
11 |
Bedrag en modaliteiten
worden door het Hof vastgesteld; Myanmar dient binnen twee jaar een verslag
in (r.o. 625); de verdere procedure wordt voorbehouden. |
10 tegen 5 |
|
12 |
Myanmar heeft zijn
verplichting onder punt 86 (3) van het bevel van 23 januari 2020 (bewijs
bewaren) geschonden. |
11 tegen 4 |
|
13 |
Alle andere conclusies van
The Gambia worden verworpen. |
Eenparig |
Wie stemde hoe? (zoals vermeld in het
dictum)
·
Punten 1, 2 en 8 (9 tegen 6):
voor president Iwasawa en de rechters Charlesworth, Brant, Gómez Robledo,
Cleveland, Aurescu, Tladi, Hmoud en rechter ad hoc Pillay. Tegen: vicepresident
Sebutinde, de rechters Tomka, Abraham, Xue, Nolte en rechter ad hoc Kress.
·
Punt 3 (14 tegen 1): enkel
rechter Hmoud stemde tegen.
·
Punt 4 (11 tegen 4): tegen
waren Sebutinde, Tomka, Abraham en Xue.
·
Punten 5 en 6 (14 tegen 1):
enkel rechter Xue stemde tegen.
·
Punt 7 (13 tegen 2): tegen
waren Sebutinde en Abraham.
·
Punten 9 en 10 (10 tegen 5):
tegen waren Sebutinde, Abraham, Xue, Nolte en Kress.
·
Punt 11 (10 tegen 5): tegen
waren president Iwasawa, Sebutinde, Xue, Nolte en Aurescu.
·
Punt 12 (11 tegen 4): tegen
waren Sebutinde, Abraham, Xue en Nolte.
Aan het arrest zijn afzonderlijke en
afwijkende opinies en verklaringen gehecht van onder meer president Iwasawa,
vicepresident Sebutinde, een gezamenlijke afwijkende opinie van Sebutinde,
Tomka, Abraham, Xue, Nolte en Kress, en opinies of verklaringen van Tomka,
Abraham, Xue, Nolte, Charlesworth, Brant (ook samen met Pillay), Gómez Robledo,
Cleveland (ook samen met Kress), Aurescu, Tladi, Hmoud en Kress. Die opinies
zijn niet verwerkt in deze samenvatting en dienen in het origineel te worden
geraadpleegd.
11. Beperkingen van deze samenvatting
en bron
·
Deze tekst is een door AI
gemaakte samenvatting van het arrest. Hij vervangt het arrest niet en bevat
geen juridisch advies.
·
De afzonderlijke en afwijkende
opinies zijn niet samengevat; de motivering is sterk gecomprimeerd.
Verwijzingen naar randnummers (r.o.) zijn die van het arrest.
· Bron (volledig arrest, Engels): https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/178/178-20261119-jud-01-00-en.pdf