Printvriendelijk afdrukken

donderdag 19 november 2026

Gambia tegen Myanmar: arrest van het Internationaal Gerechtshof over genocide tegen de Rohingya - samenvatting met AI

Bron

Press release

Gambia tegen Myanmar: arrest van het Internationaal Gerechtshof over genocide tegen de Rohingya

Toepassing van het Verdrag inzake de voorkoming en bestraffing van genocide (The Gambia v. Myanmar, 11 interveniërende Staten) – Arrest van 19 november 2026 – Algemene lijst nr. 178

Samenvatting met AI. Let op: dit document is een samenvatting en uitleg die met behulp van artificiële intelligentie (AI) is gemaakt op basis van het volledige Engelstalige arrest (191 pagina's). Het is geen officiële tekst en geen juridisch advies. Enkel de authentieke Engelse tekst van het arrest (het Hof vermeldt dat de Engelse tekst gezaghebbend is) is bindend. Raadpleeg voor elk gebruik het origineel: https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/178/178-20261119-jud-01-00-en.pdf

 

Volledig arrest (Engels): https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/178/178-20261119-jud-01-00-en.pdf

Inhoud

(Klik met de rechtermuisknop en kies "Veld bijwerken" om de inhoudstafel te tonen.)


 

1. Kort overzicht (het wezenlijke in een oogopslag)

·         Zaak: The Gambia heeft Myanmar voor het Internationaal Gerechtshof (IGH) gedaagd wegens schending van het Genocideverdrag van 1948 in verband met de 'clearance operations' tegen de Rohingya in het noorden van de deelstaat Rakhine (2016–2017).

·         Kernbeslissing (negen stemmen tegen zes): Myanmar heeft genocide gepleegd tegen de Rohingya-groep in het noorden van Rakhine en daarmee zijn verplichtingen onder het Verdrag geschonden.

·         Het Hof stelt de handelingen van artikel II, a (doden), b (ernstige lichamelijke of geestelijke schade) en d (maatregelen om geboorten te verhinderen) vast. Artikel II, c (levensomstandigheden) is niet bewezen.

·         Genocidale opzet: het Hof leidt die af uit het geheel van het bewijs en oordeelt dat de enige redelijke gevolgtrekking is dat Myanmar een wezenlijk deel van de Rohingya wilde vernietigen.

·         Myanmar heeft ook de plicht geschonden om genocide door personen naast zijn veiligheidstroepen te voorkomen, de plicht om te bestraffen en de plicht om de nodige wetgeving uit te vaardigen.

·         Niet bewezen: rechtstreekse en openbare aanzetting tot genocide (14 tegen 1).

·         Gevolgen: stopzetting van voortdurende schendingen, waarborgen van niet-herhaling, teruggave (restitutie) en schadevergoeding in beginsel. Het bedrag en de modaliteiten volgen in een latere fase; Myanmar moet binnen twee jaar een verslag indienen.

·         Ook vastgesteld: Myanmar heeft het bevel tot voorlopige maatregelen van 23 januari 2020 geschonden wat het bewaren van bewijs betreft.

Hoe lees je dit? Het arrest is een uitspraak over de verantwoordelijkheid van een Staat. Het gaat niet over de strafrechtelijke schuld van individuen. Die vraag blijft voorbehouden aan (inter)nationale strafgerechten.

 

2. De zaak en de procedure

2.1 Partijen en samenstelling van het Hof

Eiser is de Republiek The Gambia (vertegenwoordigd door de Attorney General en minister van Justitie, Dawda Jallow, als agent). Verweerder is de Republiek van de Unie Myanmar (agent: Ko Ko Hlaing). Het Hof was als volgt samengesteld: president Iwasawa, vicepresident Sebutinde, rechters Tomka, Abraham, Xue, Nolte, Charlesworth, Brant, Gómez Robledo, Cleveland, Aurescu, Tladi en Hmoud, en de rechters ad hoc Pillay (gekozen door The Gambia) en Kress (gekozen door Myanmar). Griffier: Villalpando.

2.2 Belangrijke procedurele stappen

Datum

Gebeurtenis

11 november 2019

The Gambia dient het verzoekschrift in (rechtsmacht op basis van artikel IX van het Genocideverdrag) en vraagt voorlopige maatregelen.

23 januari 2020

Bevel tot voorlopige maatregelen (onder meer: genocidehandelingen voorkomen, bewijs bewaren, halfjaarlijks verslag indienen).

22 juli 2022

Arrest over de excepties van onbevoegdheid en niet-ontvankelijkheid: het Hof is bevoegd en het verzoekschrift is ontvankelijk.

15 november 2023 en later

Verklaringen van tussenkomst (artikel 63 Statuut) door de Malediven en een gezamenlijke verklaring van Canada, Denemarken, Frankrijk, Duitsland, Nederland en het Verenigd Koninkrijk, later ook Slovenië, de DR Congo, België en Ierland: samen 11 Staten. Zij zijn toegelaten voor zover het de uitleg van het Verdrag betreft.

12–29 januari 2026

Openbare hoorzittingen. Getuigen werden in gesloten zitting gehoord (drie door The Gambia, één door Myanmar); professor Michael Newton trad op als deskundige.

19 november 2026

Uitspraak van het arrest.

 

Opmerkelijk procedureel detail: het Hof verklaarde dat het geen rekening zou houden met 'ex parte'-bewijs. De verzegelde, niet-geredigeerde getuigenverklaringen die The Gambia onder zegel had neergelegd, werden teruggegeven. Verder diende Myanmar dertien verslagen in over de uitvoering van de voorlopige maatregelen.

3. Bewijsvragen

3.1 Bewijslast en bewijsstandaard

·         Wie een feit aanvoert, moet het bewijzen. The Gambia draagt dus de last om de schendingen te bewijzen; Myanmar moet de feiten bewijzen die het zelf inroept. De regel wordt flexibel toegepast wanneer de verweerder beter geplaatst is om feiten aan te tonen.

·         Voor genocide en de andere in artikel III opgesomde handelingen is 'volledig overtuigend' (fully conclusive) bewijs vereist. Voor schending van de plichten om te voorkomen en te bestraffen is bewijs met 'een hoge graad van zekerheid' nodig, aangepast aan de ernst van de beschuldiging.

3.2 Welke bewijzen telden en hoe zwaar

·         Getuigen: de getuigen van The Gambia werden geloofwaardig bevonden. Hun verklaringen kwamen overeen met ander bewijs. De getuige van Myanmar bevestigde een ARSA-aanval op hindoeburgers in Kha Maung Seik.

·         Schriftelijke verklaringen: de gedetailleerde verklaringen van het IIMM kregen aanzienlijk gewicht wegens de zorgvuldige methodologie. Die van LAW kregen minder gewicht maar werden over het algemeen betrouwbaar bevonden. Geredigeerde verklaringen verliezen wat gewicht, maar worden niet uitgesloten. Ongetekende verklaringen vormden slechts een zeer klein deel.

·         Rapporten van de VN-onderzoeksmissie (FFM): 1.294 interviews. Omdat de FFM een lagere bewijsstandaard ('redelijke gronden') hanteerde dan het Hof, ging het Hof voorzichtig te werk, maar het achtte de twee hoofdrapporten over het algemeen een betrouwbare feitenbron. Juridische beoordelingen in rapporten kregen geen bewijswaarde.

·         Rapporten van het IIMM (het VN-mechanisme voor bewijsvergaring): aanzienlijk bewijsgewicht.

·         Satellietbeelden en branddetectiegegevens (UNOSAT): authenticiteit niet betwist en bruikbaar.

·         Documenten van Myanmar zelf (militaire verslagen, de eigen onderzoekscommissie ICOE): onderworpen aan kritische toetsing. Sommige kenmerken wekten twijfel over betrouwbaarheid.

·         Deskundige: enkel gewicht voor wat tot zijn mandaat en expertise behoorde (of de operaties conform de contra-insurgentiestandaarden verliepen), niet voor juridische conclusies.

3.3 Gebrek aan medewerking van Myanmar

Myanmar weigerde de FFM en het IIMM toegang tot zijn grondgebied en beantwoordde hun vragen niet. Een Staat is in beginsel niet verplicht om VN-mechanismen toe te laten. Maar omdat The Gambia geen toegang had tot bewijs op het terrein, houdt het Hof er rekening mee dat Myanmar geen echt onderzoek voerde en geen toegang gaf. Het Hof kan daarom ruimer feitelijke gevolgtrekkingen maken voor gebeurtenissen waarvan Myanmar de exclusieve kennis heeft en waarvoor het geen bevredigende verklaring gaf.

4. De feiten zoals het Hof ze vaststelt

4.1 Achtergrond

·         De Rohingya zijn overwegend moslim en spreken een eigen taal. Zij worden niet erkend als een van de 8 'grote nationale rassen' of de 135 'nationale etnische groepen' van Myanmar. Myanmar noemt hen 'Bengalen'.

·         Vóór de operaties van 2017 telde het noorden van Rakhine ongeveer 815.000 Rohingya: 492.000 in Maungdaw, 286.000 in Buthidaung en 37.000 in Rathedaung. Zij waren ongeveer 93% van de bevolking van Maungdaw, 80% van Buthidaung en 22% van Rathedaung.

·         Eerdere militaire operaties tegen de Rohingya (1978 en 1991–1992) leidden telkens tot de vlucht van ongeveer 200.000 mensen naar Bangladesh; de grote meerderheid keerde later terug. Na gewelddadigheden in 2012 raakten meer dan 100.000 Rohingya in ontheemdenkampen.

·         De rebellengroep ARSA ontstond na 2012. Op 9 oktober 2016 viel zij drie grenspolitiekantoren aan. Op 25 augustus 2017 voerde zij gecoördineerde aanvallen uit op ten minste 30 posten van de veiligheidsdiensten. Het Hof stelt vast dat ARSA over een bescheiden arsenaal beschikte (naar schatting 40 tot 70 vuurwapens, voor het overige vooral blanke wapens en stokken) en dat zij ook burgers aanviel en dorpen van andere bevolkingsgroepen in brand stak.

·         Op 1 februari 2021 greep het leger (Tatmadaw) opnieuw de macht. Senior General Min Aung Hlaing werd in april 2026 tot president uitgeroepen.

4.2 Historische behandeling van de Rohingya

·         Staatsburgerschap: de Burgerschapswet van 1982 koppelde volwaardig burgerschap aan 'nationale rassen'. Door onder meer gediscrimineerende verificatieprocedures kregen zelfs Rohingya met een aanspraak vaak geen burgerschap. Het Hof oordeelt dat de toegang tot burgerschap op discriminerende wijze verliep en leidde tot een geleidelijke uitholling van hun rechten. Myanmar verklaarde in 1992 dat de Rohingya 'niet bestaan'.

·         Huwelijk en geboorten: een regionaal bevel (Regional Order 1/2005, van kracht 2005–2018 in Maungdaw) vereiste toestemming voor 'islamitische' huwelijken en beperkte het aantal kinderen. Het werd officieel omschreven als een maatregel voor het 'beheersen van de Bengaalse bevolking'. Soortgelijke beperkingen golden niet elders in het land. Sinds de jaren 1990 werden voor Rohingya geen geboorteaktes meer uitgereikt.

·         Overige beperkingen: strenge bewegingsbeperkingen, beperkte toegang tot levensonderhoud en gezondheidszorg, een verbod voor het Wereldvoedselprogramma in 2017 en opsluiting van meer dan 100.000 ontheemden in kampen.

·         Haatzaaiende taal: na 2012 nam denigrerende en ontmenselijkende taal over de Rohingya toe. Toespraken van Min Aung Hlaing in september 2017 stelden de Rohingya voor als een gewelddadige bedreiging. Het Hof oordeelt dat zij 'in staat waren haat aan te wakkeren'. Het IIMM stelde vast dat 36 verwijderde Facebookpagina's van het militaire netwerk samen 10.485 berichten met haatzaaiende inhoud bevatten (juli–december 2017). Het Hof aanvaardt dat dit een gecoördineerd netwerk was met banden met de Tatmadaw.

4.3 De 'clearance operations' van 2017

Het Hof onderzocht niet elk incident, maar koos representatieve plaatsen. De operaties begonnen op 25 augustus 2017, de dag van de ARSA-aanvallen. De FFM verifieerde operaties op 54 plaatsen en ontving getuigenissen over nog 22 andere.

Plaats

Wat het Hof vaststelt

Min Gyi (Tula Toli), 30 augustus 2017

Beschieting van burgers, ook kinderen en vluchtenden, aan de rivieroever. Scheiding van mannen en vrouwen, executies, massale seksuele geweldpleging, lijken verbrand in kuilen. Vrouwen en kinderen werden in huizen opgesloten die in brand werden gestoken. Circa 440 gebouwen verwoest. Het Hof aanvaardt een cijfer van 750 doden, onder wie minstens 400 inwoners van Min Gyi.

Chut Pyin (Shuap Praung), 27 augustus 2017

Dorp omsingeld, zware beschieting, scheiding van mannen en jongens, verkrachtingen, ook van gehandicapten, ouderen en kinderen onder de slachtoffers. Het Rohingyadorp werd volledig vernietigd terwijl het naburige Rakhinedorp onaangeroerd bleef. Lijst van de vluchtelingengemeenschap: 358 doden. Myanmar zelf meldt 32 gedode 'terroristen'.

Maung Nu, 27 augustus 2017

Willekeurig schieten, scheiding en executie van mannen en jongens (een officier sprak over 87 vastgehouden mannen en jongens), seksueel geweld. Meer dan 320 structuren verbrand. Minstens 82 doden gedocumenteerd, volgens de FFM tot circa 100.

Zes andere plaatsen

Gu Dar Pyin, Inn Din, Koe Tan Kauk en Chein Khar Li, Kyauk Pan Du, Ah Lel Than Kyaw en Myin Hlut: telkens beschieting, brandstichting en vernietiging van uitsluitend Rohingyadorpen. In Inn Din werden tien mannen geëxecuteerd. Aantallen doden volgens gemeenschapslijsten: meer dan 180 (Koe Tan Kauk en Chein Khar Li), tot 77 (Ah Lel Than Kyaw) en tot 70 (Myin Hlut). Het Hof acht het bewijs voor seksueel geweld in Koe Tan Kauk en Chein Khar Li onvoldoende omdat het ongestaafd is.

 

4.4 Gemeenschappelijke kenmerken en cijfers

Onderwerp

Vaststelling van het Hof

Doden

Ten minste 10.000 gewelddadige doden (schatting van de FFM, geschraagd door bewijs). Myanmar noemt 376 ARSA-strijders, 13 leden van de veiligheidsdiensten en 131 'etnische/hindoe/Bengaalse' personen en heeft burgerslachtoffers niet geschat. Vluchtelingenlijsten: 9.208 doden en 1.358 vermoedelijk gedood of vermist. Ter vergelijking: Artsen Zonder Grenzen schatte minstens 6.700 tot 9.867 doden tussen 25 augustus en 24 september 2017.

Seksueel geweld

Wijdverspreide groeps- en massaverkrachtingen, vaak met geweld, verminking of brandmerken. Ten minste 1.834 verkrachte personen (aanvaard als gestaafd); massaverkrachtingen in minstens tien dorpsgebieden.

Kinderen

Wijdverspreid opzettelijk doden van kinderen, ook zeer jonge; kinderen werden ook seksueel misbruikt. Minstens 730 en tot 2.109 Rohingyakinderen onder de vijf jaar overleden aan geweld.

Vlucht

Meer dan 700.000 Rohingya (meer dan 85% van wie na 2016 in het noorden van Rakhine was gebleven) vluchtten naar Bangladesh. Vluchtenden werden systematisch beschoten; er waren landmijnen langs routes en grensovergangen.

Vernietiging van dorpen

Ongeveer 392 dorpen (40% van de 993 dorpen in de drie townships) geheel of gedeeltelijk vernietigd, hoofdzakelijk door brand, voornamelijk door de veiligheidstroepen. Daarna volgden bulldozers, terreinzuivering en nieuwbouw, onder meer legerbases, en het bevorderen van hervestiging door niet-Rohingya. Het Hof besluit dat dit een 'weloverwogen, georganiseerd proces' was.

 

5. Toepasselijk recht

·         Artikel II van het Genocideverdrag definieert genocide als elk van vijf handelingen (a. doden; b. ernstige lichamelijke of geestelijke schade; c. opzettelijk levensomstandigheden opleggen die gericht zijn op fysieke vernietiging; d. maatregelen om geboorten te verhinderen; e. gewelddadige overbrenging van kinderen), gepleegd met 'de opzet om een nationale, etnische, rassen- of godsdienstige groep als zodanig geheel of gedeeltelijk te vernietigen'.

·         Twee bestanddelen: de materiële handeling (actus reus) en de bijzondere opzet (dolus specialis). Die bijzondere opzet onderscheidt genocide van andere zware misdrijven zoals misdrijven tegen de menselijkheid.

·         'Vernietigen' verwijst naar fysieke of biologische vernietiging van de groep, niet naar vernietiging van haar cultuur. Dat is niet beperkt tot de dood van individuele leden.

·         Een Staat kan zelf verantwoordelijk zijn voor genocide wanneer zijn organen of aan hem toerekenbare personen de handelingen plegen. Staatsverantwoordelijkheid staat los van individuele strafrechtelijke verantwoordelijkheid.

·         Humanitair oorlogsrecht en genocide: het Hof is enkel bevoegd om het Genocideverdrag toe te passen. Naleving van het humanitair recht kan wel bewijs zijn voor of tegen opzet, maar sluit handelingen niet uit van het toepassingsgebied van het Verdrag. Zelfs wettelijk toegelaten doelwitten kunnen met genocidale opzet worden gedood.

6. Verplichting om geen genocide te plegen

6.1 De Rohingya als beschermde groep

De Rohingya vormen volgens het Hof een afzonderlijke etnische groep: eigen taal, overwegend moslim, eigen cultuur en instellingen, zelfidentificatie. Myanmar erkende tijdens de hoorzittingen dat zij ten minste 'een deel' van een beschermde groep uitmaken.

6.2 Materiële handelingen (actus reus)

Onderdeel

Oordeel van het Hof

Kern van de redenering

Art. II, a: doden

Bewezen

Geen minimumaantal slachtoffers vereist; schaal is relevant voor de opzet. Opzettelijke dodingen op grote schaal, ook van vrouwen en zeer jonge kinderen (circa 10.000 doden).

Art. II, b: ernstige schade

Bewezen

Zware lichamelijke letsels (schotwonden, steekwonden, brandwonden, verkrachting) en ernstige geestelijke schade door het getuige zijn van moord, het verlies van gezinsleden, de vernietiging van woningen en de vlucht. Een holistische beoordeling; niet elke handeling afzonderlijk trof elk lid van de groep.

Art. II, c: levensomstandigheden

Niet bewezen

De drempel is veeleisend: de omstandigheden moeten objectief in staat zijn om over tijd de dood van een wezenlijk deel van de groep te veroorzaken. Het Hof is niet overtuigd dat de beperkingen op bewegingsvrijheid en op toegang tot voedsel en medische zorg die drempel halen.

Art. II, d: geboorten verhinderen

Bewezen

Huwelijks- en geboortebeperkingen in Maungdaw (waar bijna 500.000 Rohingya woonden), weigering van geboorteregistratie en ten minste 1.834 verkrachtingen, in een context van uitingen over de 'ongecontroleerde' groei van de Rohingyabevolking. De maatregelen hoeven niet daadwerkelijk het geboortecijfer te hebben verlaagd.

 

Artikel II, e (gewelddadige overbrenging van kinderen) werd door The Gambia niet ingeroepen.

6.3 Genocidale opzet (mens rea)

Het Hof onderzoekt eerst welk deel van de groep werd beoogd. Het besluit, op basis van enkel de numerieke omvang, dat het om een wezenlijk deel gaat: de ongeveer 815.000 Rohingya in het noorden van Rakhine. Omdat er geen rechtstreeks bewijs van een genocideplan is, wordt de opzet afgeleid uit omstandigheden. Het Hof wijst Myanmars stelling af dat dit enkel via een 'patroon van gedrag' kan. Het beoordeelt 'al het bewijs samen' en gebruikt daarbij de term 'factoren' in plaats van 'indicatoren'. Vier factoren worden onderzocht:

·         Algemene context en andere schuldige handelingen systematisch gericht tegen de groep: langdurige discriminatie (burgerschap, huwelijks- en geboortebeperkingen), door het leger georganiseerde haatcampagnes (toespraken en Facebooknetwerk), eerdere militaire operaties (1978, 1991–1992, 2016) en gedwongen verplaatsing.

·         Selectieve targeting: in meerdere dorpen werden enkel Rohingyawijken vernietigd terwijl nabije Rakhinedorpen ongemoeid bleven; het verbranden en met de grond gelijkmaken van dorpen gecombineerd met hervestiging van niet-Rohingya stuurde 'het duidelijke signaal dat er niets was om naar terug te keren'.

·         Handelingen die de grondslagen van de groep aantasten: brutaal seksueel geweld (1.834 verkrachtingen, massaverkrachtingen, verminkingen) en het doelgericht treffen van kinderen, waarvoor het Hof geen andere verklaring ziet dan hun lidmaatschap van de groep.

·         Systematisch karakter en schaal: gelijkaardige werkwijze op vele plaatsen. De 10.000 doden zijn 1,2% van de beoogde bevolking; een laag percentage sluit opzet niet uit, zeker omdat ook alle andere handelingen meetellen. Dat vele Rohingya nog in kampen of in Rakhine leefden, doet niets af: de groepsdelen buiten het operatiegebied lagen buiten het bereik van de 'contra-insurgentie'-operaties.

6.4 De test 'enige redelijke gevolgtrekking'

Genocidale opzet mag uit omstandigheden worden afgeleid enkel als het de enige redelijke gevolgtrekking is. Een andere opzet kan naast genocidale opzet bestaan, zolang ze er niet mee onverenigbaar is; de gevolgtrekking moet het geheel van het bewijs verklaren. Het Hof onderzoekt de alternatieven van Myanmar:

Alternatief

Waarom verworpen

Contra-insurgentie / terrorismebestrijding

Er is wel een geografisch en tijdsverband met ARSA-aanvallen. Maar de operaties maakten geen onderscheid tussen burgers en strijders (ook niet in Myanmars eigen verslagen), en executies van mannen en jongens, massaverkrachtingen, het doelgericht treffen van kinderen en baby's, het stelselmatig verbranden van dorpen en het aanvallen van vluchtende burgers zijn niet te rijmen met echte contra-insurgentie.

Gedwongen verplaatsing ('etnische zuivering')

Gedwongen verplaatsing en genocide kunnen naast elkaar bestaan. In vroegere zaken (Bosnië, Kroatië) was er een beleid van evacuatie of overbrenging. Hier is er geen bewijs van een plan om de Rohingya te evacueren, en de beschietingen van vluchtelingen, de landmijnen en de aanvallen op jonge kinderen zijn niet te verklaren door een loutere wil tot verdrijving.

Opzet om te straffen

Genocidale en bestraffende opzet kunnen met elkaar verweven zijn. Schaal en aard van het geweld gingen veel verder dan wat nodig was om te straffen en wijzen op de wil om een wezenlijk deel van de groep te vernietigen. Het Vukovar-precedent uit de Kroatië-zaak steunde op totaal andere feiten.

 

Besluit van het Hof (r.o. 467–469): de enige redelijke gevolgtrekking die Myanmars handelen verklaart, is de bedoeling om een wezenlijk deel van de Rohingya-bevolking van het noorden van Rakhine te vernietigen. Myanmar heeft artikelen I en III (a) van het Verdrag geschonden.

 

7. Schending van andere verplichtingen onder het Verdrag

7.1 Plicht om genocide te voorkomen (artikel I)

De claim van The Gambia betrof enkel genocide door personen naast de veiligheidstroepen, met name etnische Rakhine en andere burgers die samen met de troepen doodden en huizen in brand staken. Het Hof kon niet vaststellen dat al hun handelingen aan Myanmar toerekenbaar waren (geen bewijs van instructies of 'effectieve controle'), maar die deelname schiep een ernstig risico op genocide. Myanmar wist of had moeten weten dat risico en had de middelen om op te treden, maar liet dat 'manifest' na. De verplichting is er een van middelen, niet van resultaat. Besluit: schending.

7.2 Rechtstreekse en openbare aanzetting tot genocide (artikel III, c)

Het Hof stelt voorop dat de aanzetting door de Staat tot genocide door private personen kan bestaan en dat de aanzetting aan eigen organen reeds opgaat in de vaststelling dat de Staat zelf genocide pleegde. Aanzetting vereist dat de oproep openbaar en rechtstreeks is, en dat de spreker zelf genocidale opzet heeft. De toespraken van Min Aung Hlaing waren volgens het Hof in de eerste plaats gericht aan de veiligheidstroepen en andere staatsorganen, niet aan burgers; de berichten op het Facebooknetwerk droegen soms op tot geweld, maar het bewijs toont niet 'volledig overtuigend' genocidale opzet of een rechtstreekse oproep die het publiek zo zou verstaan. Uitspraken van monniken en politici konden niet aan Myanmar worden toegerekend. Besluit: niet bewezen.

7.3 Plicht om te bestraffen (artikelen I, IV, V en VI)

·         Rechtsregels: de plicht om te onderzoeken ontstaat zodra er redelijke gronden zijn om te vermoeden dat in de Staat genocide of een andere in artikel III bedoelde handeling werd gepleegd. Onderzoeken moeten te goeder trouw, snel, grondig, doeltreffend, onafhankelijk en onpartijdig zijn. Ook bevelhebbers (superieurenverantwoordelijkheid) moeten worden vervolgd; de Staat kan zijn interne recht niet inroepen.

·         Toepassing: de commissies van Myanmar (het onderzoeksbureau van het leger, de ICOE en de strafrechtelijke onderzoeks- en vervolgingsinstantie CIPB) onderzochten of vervolgden geen individuele Tatmadaw-leden voor genocide. In Inn Din werden zeven militairen veroordeeld tot tien jaar, maar na acht maanden gratie verleend. Myanmar stelde genocide niet strafbaar vóór 2021. Het Hof stelde ook vast dat Myanmar bewijs vernietigde door lijken te verbranden, massagraven en het slopen en herbouwen van dorpen, en belemmerde de VN-onderzoekers.

·         Besluit: Myanmar heeft verzuimd om personen, ook bevelhebbers, te onderzoeken, te vervolgen en te straffen met passende straffen.

7.4 Plicht om wetgeving uit te vaardigen (artikel V)

Artikel V vereist wetgeving die genocide als afzonderlijk misdrijf met alle bestanddelen van de artikelen II en III strafbaar stelt, inclusief genocidale opzet. Gewone strafwetgeving (moord, verkrachting) volstaat niet. Myanmar had vóór 2021 geen genocidewetgeving. De nieuwe artikelen 311A en 311B van het Strafwetboek (2021) ondervangen dit gedeeltelijk, maar tonen twee tekortkomingen: (1) artikel II, d wordt enkel strafbaar voor maatregelen 'die niet overeenkomstig bestaande wetten' zijn, zodat de verboden maatregelen kunnen worden opgelegd door wetgeving zelf; (2) de bepalingen voor de andere in artikel III (b) tot (e) bedoelde handelingen, zoals samenspanning en aanzetting, ontbreken. Besluit: schending van artikel V. Dat de bevelhebber gratie kan verlenen, is op zichzelf geen schending van artikel V.

8. Rechtsgevolgen en herstel

8.1 Bevoegdheid en procesbevoegdheid

Het Hof is bevoegd om ook over herstel te oordelen: het arrest van 2022 bevestigde zijn bevoegdheid over het verzoekschrift, waarin al om herstel was gevraagd. The Gambia mag als Staat die een verplichting erga omnes partes inroept, vragen om stopzetting, waarborgen van niet-herhaling en nakoming van de verplichting tot herstel in het belang van de Rohingya als groep en als individuen. Het kan geen herstel voor zichzelf vorderen.

8.2 Beslissingen over herstel

Remedie

Beslissing van het Hof

Stopzetting

Enkel voor voortdurende schendingen: Myanmar moet wetgeving uitvaardigen die volledig uitvoering geeft aan het Verdrag, en onverwijld doeltreffende stappen zetten om alle personen te onderzoeken die redelijkerwijs worden verdacht van handelingen in strijd met artikel III in verband met de operaties van 2017 en, indien gerechtvaardigd, te vervolgen en te straffen. De genocide zelf is niet meer 'voortdurend', dus daar is stopzetting niet aan de orde.

Waarborgen van niet-herhaling

Ja, in algemene termen: Myanmar moet waarborgen bieden en herhaling voorkomen (onder meer rechtshervorming, opleiding van veiligheidstroepen, civiele controle). Het verzoek om volledige en gelijke staatsburgerschap voor alle Rohingya wordt als zodanig afgewezen als waarborg, maar bescherming tegen discriminatie en vervolging, ook inzake toegang tot burgerschap, valt onder de restitutiemaatregelen.

Restitutie

Myanmar moet (1) de veilige, vrijwillige en waardige terugkeer en gezinshereniging toelaten en vergemakkelijken; (2) individueel en collectief eigendom teruggeven of in natura vervangen; (3) helpen bij het zoeken naar vermisten en de waardige herbegrafenis van gedoden; (4) lichamelijke en psychologische revalidatie voorzien; (5) de Rohingya beschermen tegen discriminatie en vervolging (r.o. 615).

Schadevergoeding

Myanmar moet de Rohingya-groep en haar leden vergoeden voor schade die niet door restitutie is hersteld. Het bedrag en de modaliteiten worden in een volgende fase vastgesteld; Myanmar moet binnen twee jaar na het arrest een verslag bij het Hof indienen over de genomen restitutiemaatregelen en, voor zover restitutie materieel onmogelijk is, over bedrag en modaliteiten.

 

9. Naleving van het bevel tot voorlopige maatregelen

·         Eerste maatregel (voorkomen van handelingen van artikel II): niet bewezen. De rapporten van The Gambia over feiten na januari 2020 waren te weinig gedetailleerd of gestaafd.

·         Tweede maatregel (geen handelingen van artikel II of III, inclusief aanzetting): niet bewezen; het Hof is niet overtuigd dat de verspreide berichten genocidale opzet of een rechtstreekse oproep bevatten.

·         Derde maatregel (bewijs bewaren): geschonden. Myanmar voltooide in 2021 minstens één overheidsbasis (BGP) op de plaats van vroegere Rohingyadorpen in Maungdaw, en in mei 2020 werden de resten van ten minste vijf Rohingyadorpen in Buthidaung verbrand en vernietigd.

·         Verslagplicht: Myanmar diende dertien verslagen in; het arrest geldt als eindbeslissing, zodat verdere verslagen niet meer nodig zijn.

·         Herstel voor deze schending: een declaratoire vaststelling volstaat; geen verdere vorm van herstel.

10. Dictum: de beslissingen en stemmen

Nr.

Beslissing

Stemming

1

Myanmar heeft genocide gepleegd tegen de Rohingya-groep in het noorden van de deelstaat Rakhine, in strijd met het Genocideverdrag.

9 tegen 6

2

Myanmar heeft zijn verplichting geschonden om genocide door personen naast zijn veiligheidstroepen te voorkomen.

9 tegen 6

3

Myanmar heeft niet rechtstreeks en openbaar aangezet tot genocide door private personen.

14 tegen 1

4

Myanmar heeft zijn verplichting geschonden om genocide en andere in artikel III bedoelde handelingen te bestraffen.

11 tegen 4

5

Myanmar heeft de verplichting geschonden om de nodige wetgeving uit te vaardigen.

14 tegen 1

6

Myanmar moet de voortdurende schending van artikel V beëindigen door wetgeving uit te vaardigen die het Verdrag volledig uitvoert.

14 tegen 1

7

Myanmar moet onverwijld doeltreffende stappen zetten om verdachten van handelingen in strijd met artikel III in verband met de operaties van 2017 te onderzoeken en indien gerechtvaardigd te vervolgen en te straffen.

13 tegen 2

8

Myanmar moet waarborgen van niet-herhaling bieden en gelijkaardige schendingen voorkomen.

9 tegen 6

9

Myanmar moet de restitutiemaatregelen uit r.o. 615 nemen.

10 tegen 5

10

Myanmar moet de Rohingya-groep en haar leden vergoeden voor schade die niet door restitutie is hersteld.

10 tegen 5

11

Bedrag en modaliteiten worden door het Hof vastgesteld; Myanmar dient binnen twee jaar een verslag in (r.o. 625); de verdere procedure wordt voorbehouden.

10 tegen 5

12

Myanmar heeft zijn verplichting onder punt 86 (3) van het bevel van 23 januari 2020 (bewijs bewaren) geschonden.

11 tegen 4

13

Alle andere conclusies van The Gambia worden verworpen.

Eenparig

 

Wie stemde hoe? (zoals vermeld in het dictum)

·         Punten 1, 2 en 8 (9 tegen 6): voor president Iwasawa en de rechters Charlesworth, Brant, Gómez Robledo, Cleveland, Aurescu, Tladi, Hmoud en rechter ad hoc Pillay. Tegen: vicepresident Sebutinde, de rechters Tomka, Abraham, Xue, Nolte en rechter ad hoc Kress.

·         Punt 3 (14 tegen 1): enkel rechter Hmoud stemde tegen.

·         Punt 4 (11 tegen 4): tegen waren Sebutinde, Tomka, Abraham en Xue.

·         Punten 5 en 6 (14 tegen 1): enkel rechter Xue stemde tegen.

·         Punt 7 (13 tegen 2): tegen waren Sebutinde en Abraham.

·         Punten 9 en 10 (10 tegen 5): tegen waren Sebutinde, Abraham, Xue, Nolte en Kress.

·         Punt 11 (10 tegen 5): tegen waren president Iwasawa, Sebutinde, Xue, Nolte en Aurescu.

·         Punt 12 (11 tegen 4): tegen waren Sebutinde, Abraham, Xue en Nolte.

Aan het arrest zijn afzonderlijke en afwijkende opinies en verklaringen gehecht van onder meer president Iwasawa, vicepresident Sebutinde, een gezamenlijke afwijkende opinie van Sebutinde, Tomka, Abraham, Xue, Nolte en Kress, en opinies of verklaringen van Tomka, Abraham, Xue, Nolte, Charlesworth, Brant (ook samen met Pillay), Gómez Robledo, Cleveland (ook samen met Kress), Aurescu, Tladi, Hmoud en Kress. Die opinies zijn niet verwerkt in deze samenvatting en dienen in het origineel te worden geraadpleegd.

11. Beperkingen van deze samenvatting en bron

·         Deze tekst is een door AI gemaakte samenvatting van het arrest. Hij vervangt het arrest niet en bevat geen juridisch advies.

·         De afzonderlijke en afwijkende opinies zijn niet samengevat; de motivering is sterk gecomprimeerd. Verwijzingen naar randnummers (r.o.) zijn die van het arrest.

·         Bron (volledig arrest, Engels): https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/178/178-20261119-jud-01-00-en.pdf