Inleiding
Het beleid is opgebouwd rond drie grote werven met als doel een efficiëntere, rechtvaardige organisatie die dichter bij de samenleving staat. De focus ligt op een slachtoffergerichte justitie, veiligheid als basis van de rechtsstaat en een humaan detentiebeleid gericht op re-integratie.
WERF 1: Een toegankelijke, moderne Justitie voor elke burger
Deze werf draait om de dienstverlening aan de burger, waarbij zowel slachtoffers als rechtzoekenden centraal staan.
1.1 Slachtoffers centraal
- Communicatie: Justitie wil beter communiceren met slachtoffers, zodat zij tijdig informatie krijgen over hun dossier en niet via de media moeten vernemen dat een dader vrijkomt. Er wordt gestreefd naar een strategie waarbij slachtoffers meer zeggenschap hebben over hoe en wanneer ze gecontacteerd worden.
- Onthaal: In gerechtsgebouwen worden speciaal uitgeruste ruimtes ingericht waar slachtoffers zich veilig en welkom voelen.
- Rechten: Het plan is om slachtoffers in principe automatisch het statuut van 'benadeelde persoon' toe te kennen (met een opt-out mogelijkheid), zodat zij niet zelf initiatief moeten nemen om geïnformeerd te blijven. Er komt betere juridische bijstand voor slachtoffers van seksueel en intrafamiliaal geweld.
- Terrorisme: Voor slachtoffers van terreur wordt de commissie voor Financiële Hulp versterkt met coaches en één uniek loket (SPOC's) om hen te begeleiden bij alle administratieve en praktische gevolgen,.
- Digitaal: Er komt een digitaal slachtofferportaal op Just-on-web en een digitale slachtofferfiche om informatie-uitwisseling te verbeteren.
1.2 Een toegankelijke Justitie voor iedereen
- Klare taal: Justitie wil communiceren op mensenmaat. Brieven en vonnissen worden herschreven in begrijpelijke taal ("Klare Taal") zodat burgers snappen wat er staat,.
- Kortere procedures: Er loopt een onderzoek om gerechtelijke procedures te versnellen en de doorlooptijden in te korten.
- Nabijheid: Er wordt gewerkt aan een welzijnsloket in gerechtsgebouwen en zittingen van vrederechters kunnen eventueel in andere openbare gebouwen plaatsvinden om dicht bij de burger te blijven,.
- Digitalisering: Dossiers worden digitaal toegankelijk gemaakt voor burgers en advocaten via Just-on-web.
1.3 Justitie, meer dan strafrecht
- Burgerlijk recht: Het burgerlijk wetboek wordt verder gemoderniseerd, met nieuwe regels voor contracten en een hervorming van het afstammingsrecht (inclusief draagmoederschap en meemoederschap),.
- Familierecht: In echtscheidingsprocedures moet het kind centraal staan, bijvoorbeeld via een ouderschapsplan. Er wordt gewerkt aan een kader voor echtscheidingen met onderlinge toestemming via de ambtenaar van de burgerlijke stand.
- Ondernemingen: Om consumenten te beschermen wordt het register voor bestuursverboden (JustBan) verder uitgebouwd, zodat malafide ondernemers geweerd worden.
1.4 Meer middelen voor Justitie
- Budget: Er wordt extra geïnvesteerd in veiligheid, de strijd tegen georganiseerde misdaad en een financieel parket. Ook voor de strijd tegen overbevolking in gevangenissen is 50 miljoen euro (recurrent) voorzien.
- Gerechtskosten: De betaling van experten (tolken, deskundigen) wordt gedigitaliseerd en versneld via de applicatie JustInvoice.
1.5 Een sterke rechterlijke macht
- Hefboomplan: Er is een plan opgesteld om de rechterlijke orde te versterken met maatregelen rond gebouwen, veiligheid en personeel.
- Beheersautonomie: De rechtbanken krijgen meer autonomie over hun eigen middelen en beheer, in ruil voor resultaten,.
- Flexibiliteit: Personeel en magistraten moeten flexibeler kunnen worden ingezet waar de werklast het hoogst is.
1.6 Justitie als aantrekkelijke werkgever
- Arbeidsvoorwaarden: Om talent aan te trekken, worden maaltijdcheques en thuiswerkvergoedingen ingevoerd voor magistraten en wordt anciënniteit uit de privésector beter verloond.
- Veiligheid personeel: Er is extra budget en aandacht voor de veiligheid van gevangenispersoneel (o.a. tegen agressie) en anonimisering van gegevens van magistraten en griffiers,.
WERF 2: Veiligheid als basis, rechtvaardigheid als kompas
Deze werf focust op de strijd tegen criminaliteit, het moderniseren van het strafrecht en verkeersveiligheid.
2.1 Rechtvaardig straffen
- Nieuw Strafwetboek: Het nieuwe Strafwetboek treedt in werking op 8 april 2026. Dit is een moderne basis voor strafrecht.
- Strafuitvoering: Er wordt gewerkt aan een nieuw wetboek voor strafuitvoering. Recidive (herval) wordt gemonitord via een nieuwe 'recidivemonitor' om beleid wetenschappelijk te onderbouwen.
- Ontsnappingen: Ontsnappen uit de gevangenis en het vernielen van een enkelband worden strafbaar gesteld.
- Procedures: De strafprocedure wordt hervormd om sneller en efficiënter te werken, met behoud van rechten van verdediging.
2.2 Sterke veiligheids- en inlichtingendiensten
- VSSE (Staatsveiligheid): De dienst evolueert naar een organisatie die dreigingen niet alleen in kaart brengt, maar ook actief mag verstoren (disruptie).
- Politie: De Federale Politie wordt versterkt, met name de gerechtelijke politie in Antwerpen en Brussel, in de strijd tegen georganiseerde misdaad.
2.3 Aanpak van georganiseerde criminaliteit en terrorisme
- Drugs: Er geldt een ketenaanpak: van preventie tot bestraffing. Het "verdienmodel" van criminelen wordt gekraakt door crimineel geld af te pakken,. Er komt een financieel parket en een versterkte douane- en politiesamenwerking in de havens,. Drugslabo's worden kordaat ontmanteld.
- Mensensmokkel: De strijd wordt opgevoerd, met betere bescherming voor slachtoffers en een aanpak van smokkelnetwerken op parkings en in havens.
- Terrorisme: De aanpak van online haatpropaganda en radicalisering blijft prioriteit. Er wordt ingezet op het verwijderen van terroristische content online,.
2.4 Europa en de internationale rechtsorde
- Justitie blijft inzetten op internationale samenwerking, steun aan het Internationaal Strafhof en tribunalen voor oorlogsmisdaden in Oekraïne,.
2.5 NICC: Wetenschap voor Justitie
- Het Nationaal Instituut voor Criminalistiek en Criminologie wordt versterkt, onder meer met extra capaciteit voor ballistisch onderzoek (wapens) en drugsanalyse. Er komt een expertisecentrum voor 'cold cases' (onopgeloste oude zaken) en een wetenschappelijk comité voor de analyse van feminicide (vrouwenmoord).
2.6 Verhoogde verkeersveiligheid
- Strafmaat: De straffen voor verkeersovertredingen worden strenger en sneller uitgevoerd. Rijden onder invloed wordt harder aangepakt: bij 0,35 mg/l alcohol wordt het rijbewijs voor 15 dagen ingetrokken.
- Handhaving: Er wordt ingezet op slimme camera's om gsm-gebruik achter het stuur ("afleiding") te detecteren. Tolerantiemarges bij snelheidscontroles worden stapsgewijs afgeschaft.
- Rijbewijs: Er wordt toegewerkt naar een volledig digitaal rijbewijs, wat ook het digitaal intrekken ervan mogelijk maakt.
WERF 3: Naar een humaner detentiebeleid voor meer veiligheid
Het doel is straffen effectief uit te voeren, maar ook gedetineerden voor te bereiden op een veilige terugkeer in de maatschappij.
3.1 Capaciteit van de penitentiaire instellingen
- Overbevolking: Er is een 'Noodwet' van kracht om de overbevolking aan te pakken, onder meer door straffen onder de 6 maanden te vervangen door alternatieve straffen,.
- Nieuwe gevangenissen: Er worden nieuwe gevangenissen gebouwd (o.a. in Antwerpen en Vresse-sur-Semois) en capaciteit uitgebreid via modulaire units,.
- Kleinschaligheid: Er komen meer detentiehuizen (kleinschalige instellingen) om re-integratie te bevorderen.
3.2 Gedetineerden zonder verblijfsrecht
- Een derde van de gedetineerden heeft geen verblijfsrecht. De prioriteit ligt op hun terugkeer naar het land van herkomst om de druk op de gevangenissen te verlichten. Er wordt extra personeel ingezet om deze terugkeer administratief voor te bereiden.
3.3 Aangepaste zorg voor geïnterneerde personen
- Geïnterneerden horen niet in de gevangenis, maar in de zorg. Er wordt gewerkt aan extra plaatsen in Forensisch Psychiatrische Centra (FPC's) en andere zorginstellingen,.
3.4 Meer zorg voor gedetineerden en hun re-integratie
- Begeleiding: Detentiebegeleiders worden ingezet om gedetineerden te ondersteunen. Er is aandacht voor drugsbehandeling ("drugsvrije afdelingen") en verplichte drugstesten,,.
- Werk: Gevangenisarbeid wordt uitgebreid en gekoppeld aan opleidingen voor knelpuntberoepen, zodat gedetineerden na hun straf werk kunnen vinden.
- Gezondheid: De zorg in gevangenissen wordt gemoderniseerd en stapsgewijs overgeheveld naar Volksgezondheid.
3.5 Meer veiligheid in de detentie-infrastructuur
- Technologie: Er wordt geïnvesteerd in anti-drone technologie, jamming van gsm-signalen en beveiligde cellen om criminaliteit vanuit de gevangenis te stoppen.
- Risicoprofielen: Voor gevaarlijke gedetineerden (high risk) en geradicaliseerden komt er een aangepaste aanpak en infrastructuur.
- Stakingsrecht: Er is een regeling uitgewerkt voor gegarandeerde minimale dienstverlening bij stakingen om de veiligheid te waarborgen.
