Strategische plan ‘Horizon 2030’ van het College van de hoven en rechtbanken

Bron

1. Waarom is dit plan nodig? (De huidige problemen)

Justitie staat onder grote druk. Het document somt enkele belangrijke problemen op waar de rechtbanken dagelijks mee worstelen:

• Te weinig middelen: Er is een structureel tekort aan geld en personeel, en de gebouwen zijn vaak sterk verouderd.
• Trage procedures: De wachttijden en achterstanden in sommige rechtbanken zijn onredelijk lang.
• Complexe administratie: Er zijn te veel beslissingsniveaus, waardoor problemen traag worden opgelost en de rechtbanken nog steeds niet echt zelfstandig hun eigen budgetten kunnen beheren (beheersautonomie).
• Dalend vertrouwen: Slechts 54% van de burgers heeft nog vertrouwen in justitie, mede door trage werking en gebrekkige communicatie.

2. Visie en Waarden

Het College wil een instelling zijn die oplossingen zoekt en verantwoordelijkheid neemt. Daarbij hanteren ze vier kernwaarden:

1. Servicegerichtheid: Pragmatisch werken en concrete oplossingen zoeken voor de rechtzoekende.
2. Open samenwerking: Iedereen betrekken (magistraten, griffiers en personeel) en de juiste beslissingen nemen op het juiste niveau.
3. Collegialiteit: Samen beslissingen nemen in het belang van justitie en de burger.
4. Integriteit: Eerlijk de behoeften in kaart brengen en transparant zijn in de keuzes die gemaakt worden.

---

3. De 4 Strategische Doelstellingen (Het Actieplan)

Om de problemen aan te pakken, focust het plan zich op vier grote pijlers:

Doelstelling 1: De dagelijkse werking en ondersteuning verbeteren Het College wil de leiding van de rechtbanken (de directiecomités) beter helpen met hun dagelijkse taken:

• Geld en aankopen: Zorgen voor een eerlijkere verdeling van het geld en een simpeler systeem om aankopen te doen.
• IT-hulp: Betere technische ondersteuning en begeleiding bieden aan het personeel wanneer er nieuwe digitale systemen worden ingevoerd.
• Personeel: Vacatures sneller helpen invullen en sneller vervanging zoeken voor mensen die langdurig ziek zijn.
• Gebouwen: Ervoor zorgen dat kleine herstellingen in verouderde gebouwen sneller en makkelijker kunnen worden uitgevoerd.
• Achterstand wegwerken: Rechtbanken begeleiden om hun wachttijden beter in kaart te brengen en te verkorten.

Doelstelling 2: De werking optimaliseren door vernieuwingen Men wil justitie moderniseren, ondanks het beperkte budget:

• Digitalisering: Volop inzetten op systemen zoals JustCase (één centraal digitaal dossier) en JustOnWeb (zodat burgers makkelijker online toegang krijgen tot justitie). Ook het organiseren van digitale hoorzittingen wordt belangrijker.
• Echte zelfstandigheid (Beheersautonomie): Het is de bedoeling dat rechtbanken eindelijk hun eigen beschikbare budgetten flexibel mogen beheren om in te spelen op hun eigen, lokale noden.
• Werklast meten: Men gaat nauwkeuriger meten hoeveel werk magistraten én personeel hebben, om zo het geld en de mensen eerlijker te verdelen.

Doelstelling 3: Een modernere en professionelere organisatie worden Als justitie meer zelfstandigheid krijgt, moet ze ook bewijzen dat ze dit goed aankan:

• Controle en audits: Interne controles (audits) en een beter risicobeheer invoeren om zeker te zijn dat alles goed verloopt.
• Gegevens en statistieken: Veel slimmer en veiliger omgaan met verzamelde data (data governance) en dit gebruiken om betere beslissingen te nemen.
• Kennis behouden: Vaste werkprocessen uitschrijven zodat kennis niet verloren gaat en nieuwe medewerkers makkelijker kunnen worden ingewerkt.

Doelstelling 4: Het imago van justitie bij de burger verbeteren Justitie wil haar slechte imago afschudden door open en menselijker te communiceren:

• Transparantie: Uitspraken die maatschappelijk belangrijk zijn beter uitleggen aan de pers om onbegrip en valse informatie tegen te gaan.
• Heldere taal en sociale media: Inzetten op begrijpelijke taal, informatieve video's en een betere aanwezigheid op sociale media.
• Beter onthaal: Het onthaal van burgers in de rechtbanken vriendelijker maken. Er komt ook extra aandacht voor de opvang van slachtoffers om te voorkomen dat zij extra trauma's oplopen door de procedure.

---

4. Hoe gaan ze dit uitvoeren en opvolgen?

Om dit plan geen dode letter te laten zijn, heeft het College een stappenplan bedacht:

• Meer mankracht: Er worden extra deskundigen (zoals HR-specialisten en IT'ers) aangenomen bij de steundienst om deze plannen te kunnen trekken.
• Risicobeheer: Ze hebben vooraf de mogelijke problemen geanalyseerd (zoals politieke weerstand of te weinig budget) en maatregelen bedacht om hiermee om te gaan.
• Evaluatie: Elk jaar wordt er een verslag gemaakt, en halverwege de rit (rond 2027) zal het plan grondig worden geëvalueerd en bijgestuurd indien nodig.

Korte termijn maatregelen om de overbevolking in de gevangenissen tegen te gaan

Dit zouden de korte termijnmaatregelen zijn die de regering zou voorstellen (onder alle voorbehoud van juistheid)

 

➤ Korte‑termijnmaatregelen – gedetineerden

Om het aantal personen dat op de grond moet slapen te verminderen en om uitgesproken maar opgeschorte gevangenisstraffen effectief te kunnen uitvoeren, wordt ingezet op een ruimer gebruik van elektronisch toezicht (ET) en op de verlenging van de bestaande maatregel Vervroegde Invrijheidstelling (VI) Overbevolking, zij het in een beperktere vorm.

• Personen die veroordeeld zijn tot een totale straf van maximaal 18 maanden zullen hun straf voortaan onder ET uitvoeren.
• Personen die veroordeeld zijn tot een totale straf tussen 18 maanden en 10 jaar gaan automatisch onder ET 18 maanden vóór het einde van hun straf.
• Bepaalde categorieën veroordeelden zijn uitgesloten: terrorisme, seksuele misdrijven, zware geweldsfeiten en bepaalde drugsgerelateerde misdrijven.
• Alle dossiers worden systematisch voorgelegd aan de strafuitvoeringsrechtbank (SUR/TAP), die beslist over het verdere verloop van het elektronisch toezicht.
• De VI Overbevolking wordt verlengd tot eind 2027, maar enkel voor veroordeelden met een totale straf van maximaal 3 jaar.

Om de strafuitvoeringsrechtbank toe te laten sneller modaliteiten toe te kennen, wordt de bestaande noodwet aangepast zodat de SUR zich kan baseren op enkel:

• het advies van de directeur,
• het sociaal onderzoek (indien van toepassing),
• het advies van het openbaar ministerie.

Voor veroordeelden zonder verblijfsrecht wordt artikel 20/1 van de Wet op het Extern Juridisch Statuut (EJS/LSE) gewijzigd zodat vrijwillige terugkeer al 12 maanden vóór het einde van de straf kan worden voorbereid (in plaats van 6 maanden).
Er wordt sterker ingezet op interstatelijke overdrachten en uitzetting naar het land van herkomst.

---

➤ Korte‑termijnmaatregelen – personeel

Het akkoord voorziet als doelstelling een volledige en duurzame personeelsbezetting.

• Selectie- en aanwervingsprocedures worden geoptimaliseerd om meer kandidaten aan te trekken en het proces te versnellen.
• De interne rekruteringscapaciteit wordt prioritair versterkt.
• De toegang van EU‑burgers tot de aanwervingsprocedure voor de functie van penitentiair bewakingsassistent wordt versneld.
• In snelle procedures kunnen rekruteringsreserves worden aangelegd en kan men al aanwerven vóór het medisch onderzoek, om tijd te winnen.

---

➤ Extra capaciteit

Er wordt voorzien in een uitbreiding en optimalisering van de bestaande capaciteit.

• Meer plaatsen worden gecreëerd in gesloten centra.
• Voor geïnterneerden komen er extra plaatsen in forensisch-psychiatrische centra (FPC/CPL) en in medisch-forensische zorgcentra.
• Masterplan IV (in voorbereiding) voorziet in een structureel schema voor de totale detentiecapaciteit en beoogt menswaardige detentieomstandigheden.

---

➤ Voorlopige hechtenis

Er worden hervormingen voorbereid inzake voorlopige hechtenis.

• De commissie Overbevolking finaliseert een advies over een mogelijke hervorming van de voorlopige hechtenis. Daarna wordt bekeken welke maatregelen kunnen worden uitgevoerd om de duur van de voorlopige hechtenis te verkorten.
• Er wordt onderzocht of en hoe zittingen van de raadkamer en de kamer van inbeschuldigingstelling via videoconferentie kunnen plaatsvinden. Dit moet verplaatsingen beperken, de werkdruk verlagen en procedures versnellen.